﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:14,460
'Aw 'et lhgha 'úhudeja hoh yun k'ut Italy ts'ih nilhts'i t'az nuke 'i be uztooke hutni.

2
00:00:14,460 --> 00:00:19,640
'Et Julius hiyúlhni 'en Rome nehughan moodih unli,

3
00:00:19,640 --> 00:00:21,100
ndunnah nehughan,

4
00:00:21,100 --> 00:00:27,560
'en Rome whut'en hubudayi cho dezti budune nehughan hubuhútni,

5
00:00:27,560 --> 00:00:31,060
'en Paul 'ink'ez 'uyoon tsak'edelhts'i chah,

6
00:00:31,060 --> 00:00:34,500
Julius 'en hitl'ábanla.

7
00:00:34,500 --> 00:00:36,060
Ts'i cho,

8
00:00:36,060 --> 00:00:39,100
keyah Adramyttium ts'ih haínkez,

9
00:00:39,100 --> 00:00:45,460
'i Asia ts'ih yatoo ba ts'i yanadukuk whutuhnutéke,

10
00:00:45,460 --> 00:00:50,040
'i be ts'ándel 'ink'ez 'aw 'et uztezki.

11
00:00:50,040 --> 00:00:54,740
'Ilhunuh dune Aristarchus hiyúlhni,

12
00:00:54,740 --> 00:00:57,960
'en keyah Thessalonica,

13
00:00:57,960 --> 00:01:02,480
Macedonia yun k'ut whuz'ai ts'ih whuz de haínya,

14
00:01:02,480 --> 00:01:05,260
'en chah nelh 'úja.

15
00:01:05,260 --> 00:01:10,720
'Om bun 'aw 'et keyah Sidon ts'ih ts'utezki.

16
00:01:10,720 --> 00:01:16,780
Julius 'en Paul ts'un unzoo dulh dunekah naboot'en ka,

17
00:01:16,780 --> 00:01:20,180
'et yugha óoni'ai,

18
00:01:20,180 --> 00:01:22,080
ndai ye ndunindzit,

19
00:01:22,080 --> 00:01:25,300
'i higha yóolelh 'et wheni.

20
00:01:25,300 --> 00:01:28,720
'Et whuch'az ninki hoh nedudezts'i,

21
00:01:28,720 --> 00:01:34,600
'et whuch'az noo Cyprus 'i buch'az lhuts'úzki.

22
00:01:34,600 --> 00:01:38,220
Cilicia 'ink'ez Pamphylia,

23
00:01:38,220 --> 00:01:41,560
yatoo wheghah 'et nazninki,

24
00:01:41,560 --> 00:01:44,500
'ink'ez keyah Myra,

25
00:01:44,500 --> 00:01:46,700
'et Lycia yun k'ut whuz'ai,

26
00:01:46,700 --> 00:01:48,920
'et yats'úzki.

27
00:01:48,920 --> 00:01:54,520
'Et ndun nehughan moodih ts'i cho keyah Alexandria ts'ih haínki,

28
00:01:54,520 --> 00:01:57,840
'i yun k'ut Italy ts'ih tekelh,

29
00:01:57,840 --> 00:02:00,080
'i be nets'anla.

30
00:02:00,080 --> 00:02:08,320
Lhat dzin whuts'un hoh ndai gha ts'ekelh tube huwa whulna hoh ts'ekelh.

31
00:02:08,320 --> 00:02:14,640
'Et 'udek'elh'az keyah Cnidus 'et whuzih lhuts'úzki.

32
00:02:14,640 --> 00:02:19,840
Nedudezts'i 'i bugha 'aw 'á uztooke ghaít'ah.

33
00:02:19,840 --> 00:02:27,680
'Et huwa nus si noo cho Crete hiyúlhni 'i buts'un 'úts'uja,

34
00:02:27,680 --> 00:02:31,000
Salmone huwhútni,

35
00:02:31,000 --> 00:02:32,940
hoh wheghah lhuts'úzki,

36
00:02:32,940 --> 00:02:35,980
'ink'ez noo bu'ih zeh 'uts'ut'en hoh,

37
00:02:35,980 --> 00:02:41,380
noo whuzih zeh ts'ékelh,

38
00:02:41,380 --> 00:02:46,460
tube huwa whulna hoh Tl'oh Dezghel huwhútni,

39
00:02:46,460 --> 00:02:49,300
'et keyah Lasea huwhútni,

40
00:02:49,300 --> 00:02:51,780
'et huwu nilhdza ilah,

41
00:02:51,780 --> 00:02:53,720
'et yats'úzki.

42
00:02:53,720 --> 00:02:57,120
'Et sa hoh 'et 'uzdálts'i.

43
00:02:57,120 --> 00:03:03,560
'Aw 'et Lizwif sahá'delya dzin 'et chah 'uda whegho dezut,

44
00:03:03,560 --> 00:03:07,380
tube huwa 'óodli whudezulh nuts'úke huba.

45
00:03:07,380 --> 00:03:11,400
'Et Paul hubugha dáni hoh njan ndó bulhni,

46
00:03:11,400 --> 00:03:16,780
“Dune 'aw 'et njan whuts'un tube huwa 'oodli tele.

47
00:03:16,780 --> 00:03:19,920
Ts'i chah 'ink'ez be yuzdla,

48
00:03:19,920 --> 00:03:21,980
'i chah tinta' tet'ilh,

49
00:03:21,980 --> 00:03:26,180
'ink'ez bulunah chah yahutádlah ho' hoont'ah.”

50
00:03:26,180 --> 00:03:32,340
'Et whunts'ih ndun nehughan moodih Paul yuba 'alha' cha'dusnih.

51
00:03:32,340 --> 00:03:35,120
Ts'i niz ts'ih usda,

52
00:03:35,120 --> 00:03:38,540
'ink'ez ndun ts'i bube'ildzun unli,

53
00:03:38,540 --> 00:03:40,980
'en zeh hiba 'álha 'int'ah.

54
00:03:40,980 --> 00:03:46,640
'Et hudelhts'i khi hudutélts'ilh huba nek'e' hoot'ah.

55
00:03:46,640 --> 00:03:49,820
'Et ndunnah dune k'us lhanah,

56
00:03:49,820 --> 00:03:53,540
'en nus hutekelh hukwa' huninzun,

57
00:03:53,540 --> 00:03:55,680
soo' hutenilh t'eh,

58
00:03:55,680 --> 00:03:59,760
keyah Phoenix ts'ih hutekelh hutni.

59
00:03:59,760 --> 00:04:03,000
'Et noo cho k'ut tl'at whucho whuz'ai,

60
00:04:03,000 --> 00:04:10,540
nyan nilhts'i 'ink'ez nus nilhts'i chah ch'a whu'it whuz'ai,

61
00:04:10,540 --> 00:04:12,920
'et khi hudutelts'i hukwa' huninzun.

62
00:04:12,920 --> 00:04:19,520
Yatoo k'ut whudutelhts'ut

63
00:04:19,520 --> 00:04:26,100
'Et nyaz de nezul bulh nilhts'i 'i be tezts'i,

64
00:04:26,100 --> 00:04:30,500
'ink'ez ndunnah dune soo 'uhutenilh huninzun,

65
00:04:30,500 --> 00:04:34,180
'et huwa ts'i bulh too su'ai,

66
00:04:34,180 --> 00:04:38,440
'i too hanahiya'ai 'ink'ez nus whehánki,

67
00:04:38,440 --> 00:04:45,380
'ink'ez noo cho Crete 'i soo buzih k'ut zeh hutezki.

68
00:04:45,380 --> 00:04:49,920
'Et 'aw chaootuszit hoh nilhts'i ulhtus,

69
00:04:49,920 --> 00:04:53,100
'i yoo ts'iz tezts'i hiyúlhni,

70
00:04:53,100 --> 00:04:59,060
'i noo soo buts'uh haínts'i hoh tezts'i.

71
00:04:59,060 --> 00:05:05,520
Ts'i buk'eoodilts'uk hoh 'aw nilhts'i buyah uztooke ghaít'ah suli.

72
00:05:05,520 --> 00:05:13,220
'Et hukwa' ts'ut'en 'ustl'e' 'uts'uja 'ink'ez whute nilhts'i k'una'a uztezki.

73
00:05:13,220 --> 00:05:16,780
'Uyoo nooyaz Clauda hiyúlhni,

74
00:05:16,780 --> 00:05:18,820
'i bu'it ts'uninki,

75
00:05:18,820 --> 00:05:23,360
'et 'ankw'usyaz neba soo úhónt'e.

76
00:05:23,360 --> 00:05:28,440
'Et soo 'uts'unút'en hoh ts'iyaz whuts'ulh'oo,

77
00:05:28,440 --> 00:05:29,720
'i duts'o ts'úlhtsi,

78
00:05:29,720 --> 00:05:32,640
'ink'ez dets'ántan.

79
00:05:32,640 --> 00:05:36,560
'Et ts'i cho tl'oolh be bunané'ts'uzguz.

80
00:05:36,560 --> 00:05:39,820
Nilhts'i be nuke 'i nanáhiyanla,

81
00:05:39,820 --> 00:05:43,780
yun k'ut Lybia whunat taba tadalhdukw,

82
00:05:43,780 --> 00:05:45,800
'ink'ez teh whudutle,

83
00:05:45,800 --> 00:05:50,340
'i hik'ételulh 'et whe hunuljut 'et huwa.

84
00:05:50,340 --> 00:05:53,600
'Ink'ez 'ants'ih nilhts'i be hoh nuzdulduz.

85
00:05:53,600 --> 00:05:58,320
Whéwhunuljut hoh nilhts'i ze' whut'en.

86
00:05:58,320 --> 00:06:01,140
'Et 'om bun ts'i be sula,

87
00:06:01,140 --> 00:06:04,580
'i bulah táwhehinilhdel.

88
00:06:04,580 --> 00:06:11,180
'Et doo chah whulh tat dzin nyoo ts'i bet be ne'whut'en,

89
00:06:11,180 --> 00:06:14,940
'i chah whenich'oh tats'álhdel.

90
00:06:14,940 --> 00:06:25,400
Lhat dzin inle 'et sa chah 'ink'ez sum chah 'aw chats'és'en 'ink'ez whuz tube nílhts'i ze' whut'en.

91
00:06:25,400 --> 00:06:31,620
'Udek'elh'az 'aw 'et uzdutejih 'et cha whulanizdunanzut.

92
00:06:31,620 --> 00:06:39,380
'Et sa hoh dune 'aw cha'hus'al hoh Paul hubutah siyin 'ink'ez ndo búlhni,

93
00:06:39,380 --> 00:06:43,700
“Dune soo sih soo zólhts'a huba' hoont'ah,

94
00:06:43,700 --> 00:06:48,240
noo cho Crete 'aw whuch'a ts'ooke huba cha'hóot'ah.

95
00:06:48,240 --> 00:06:50,220
'Et 'uts'úja t'eh,

96
00:06:50,220 --> 00:06:58,540
'et t'eh da 'aw hoonli nech'a tinta cha'host'en 'ink'ez dachats'útesnil wule da.

97
00:06:58,540 --> 00:07:01,560
'Et whunts'ih k'an nuhghu tédusdlih,

98
00:07:01,560 --> 00:07:03,980
nuhdzi ulhtus cho ulh'i!

99
00:07:03,980 --> 00:07:07,920
'Aw nuhtah 'ilhunuh whunts'ih dáchatesa,

100
00:07:07,920 --> 00:07:10,680
ts'i zeh tinta' tet'ilh.

101
00:07:10,680 --> 00:07:13,180
Yak'usda be'ildzun usdli,

102
00:07:13,180 --> 00:07:15,520
'ink'ez buba ne'ust'en,

103
00:07:15,520 --> 00:07:20,020
'en 'ulh'ek da bulizas 'en suzih be hóodiltsai,

104
00:07:20,020 --> 00:07:22,760
'ink'ez 'utni,

105
00:07:22,760 --> 00:07:24,760
‘Paul whéniljut ilah!

106
00:07:24,760 --> 00:07:29,720
Rome whut'en hubudayi cho dezti bubut tanyin ho' hoont'ah,

107
00:07:29,720 --> 00:07:33,520
'ink'ez Yak'usda nyudánts'o hoh ye únzoo,

108
00:07:33,520 --> 00:07:37,620
'i bugha nyulh dehúdelhts'i yachahutésdla.’

109
00:07:37,620 --> 00:07:43,140
'Et huwa dune nuhdzi ulhtus cho wule!

110
00:07:43,140 --> 00:07:47,500
'Et suba 'álha' hoont'ah nts'e na'a Yak'usda 'usúlhni,

111
00:07:47,500 --> 00:07:49,400
whuz na'a 'uhót'e.

112
00:07:49,400 --> 00:07:54,380
'Et whunts'ih 'ilhuh nooyaz k'ut 'et whuniz telhts'ih.”

113
00:07:54,380 --> 00:07:58,540
'Aw 'et whulh nat hukw'enilhghel inle,

114
00:07:58,540 --> 00:08:04,400
'et Adria yatoo k'ut 'awhuz uzdeldus.

115
00:08:04,400 --> 00:08:12,100
'Et tuzniz bat'en ndunnah ts'i bet 'ut'en 'en yun yeghah 'uts'ut'en huninzun.

116
00:08:12,100 --> 00:08:15,180
Tl'oolh ndaz,

117
00:08:15,180 --> 00:08:18,920
'i huyé dinguz 'ink'ez tahíya'ai.

118
00:08:18,920 --> 00:08:27,060
'Et nahuhoo'ai tube takhulh 120 feet 'et ta'delkulh.

119
00:08:27,060 --> 00:08:30,620
'Et hukw'elh'az 'et doo chah zeh whunduna'hoolhdzai,

120
00:08:30,620 --> 00:08:32,520
'et 90 feet ta'delkulh.

121
00:08:32,520 --> 00:08:36,380
Tse k'ez tekelh whéznuljut,

122
00:08:36,380 --> 00:08:41,880
'et huwa dit tse tl'oolh ts'i bulh too sula,

123
00:08:41,880 --> 00:08:48,340
'i ts'i niz ts'ih taháyanla 'ink'ez soo 'a hol'eh huninzun.

124
00:08:48,340 --> 00:08:54,540
Ts'i bet 'uhut'en neghu déhahunool'ilh hukwa' hút'en.

125
00:08:54,540 --> 00:09:00,300
Ts'iyaz tahítetilh 'ink'ez ts'i bulh too sula,

126
00:09:00,300 --> 00:09:03,880
'i nus tahítelelh lahuhoolh'i.

127
00:09:03,880 --> 00:09:10,500
'Et Paul ndunnah nehughan 'ink'ez bumoodih chah ndo búlhni,

128
00:09:10,500 --> 00:09:15,580
“Ndunnah dune 'uhut'en 'aw ts'i be chahudilts'ih t'eh,

129
00:09:15,580 --> 00:09:18,100
'aw nuhwhenih doohjih ghaít'ah.”

130
00:09:18,100 --> 00:09:26,340
'Et ndunnah nehughan tl'oolh k'uhinínt'az 'ink'ez ts'iyaz hiladetnik.

131
00:09:26,340 --> 00:09:31,460
'Aw 'et haootelh'en hoh Paul ndo búlhni,

132
00:09:31,460 --> 00:09:33,320
“Uhoo'alh,

133
00:09:33,320 --> 00:09:37,340
'aw 'et whulh nat hukw'enilhghel hubalh'i,

134
00:09:37,340 --> 00:09:39,840
'et ndúhoolyez hoh 'aw hoonli cha'zah'al.

135
00:09:39,840 --> 00:09:44,240
Nuhghu tédusdlih 'ah'alh!

136
00:09:44,240 --> 00:09:47,340
'Et whut'az dutehjih ho' hoont'ah.

137
00:09:47,340 --> 00:09:52,000
Nuhtsigha lhuk'i whunts'ih tinta cha'dutéskwus.”

138
00:09:52,000 --> 00:09:55,580
'Et ndudáni hukw'elh'az,

139
00:09:55,580 --> 00:09:57,260
Paul lhes yílhchoot,

140
00:09:57,260 --> 00:09:59,780
ts'iyawh hubunalh Yak'usda ts'un,

141
00:09:59,780 --> 00:10:00,940
“Suchanailya,”

142
00:10:00,940 --> 00:10:01,800
dani,

143
00:10:01,800 --> 00:10:04,020
taídalhkut 'ink'ez hoh whení'al.

144
00:10:04,020 --> 00:10:09,940
'Et hubudzi ulhtus násdli 'ink'ez 'ilhunuh hinli hoh 'úha'al.

145
00:10:09,940 --> 00:10:18,260
Nuwheni ts'iyawh 276 ts'inli hoh ts'i bez ts'udelhts'i.

146
00:10:18,260 --> 00:10:22,500
Ts'iyannah soo 'ultsuk nahét'al hukw'elh'az,

147
00:10:22,500 --> 00:10:25,380
ts'i ndaz suli ch'a,

148
00:10:25,380 --> 00:10:27,120
lhes haníyeh,

149
00:10:27,120 --> 00:10:28,560
'i desúdzai,

150
00:10:28,560 --> 00:10:30,260
'i tahíyalhdel.

151
00:10:30,260 --> 00:10:39,100
Desk'udinki hoh tatsi be ts'i yaidujut

152
00:10:39,100 --> 00:10:47,980
'Aw 'et hoolh'en hoh ts'i bet 'úhut'en nyo yun nachahuhóoltsulh.

153
00:10:47,980 --> 00:10:50,080
Tl'ah taba hoonli,

154
00:10:50,080 --> 00:10:51,880
'et hotelh'en,

155
00:10:51,880 --> 00:10:56,120
soo 'uhutenilh t'eh whute ts'i yahítejooh huninzun.

156
00:10:56,120 --> 00:11:01,060
'Et huwa ts'i bulh too yuzdla,

157
00:11:01,060 --> 00:11:06,680
'i k'unuhíyuzt'az 'ink'ez nyo 'aw 'et hiladetnik.

158
00:11:06,680 --> 00:11:09,700
Tl'oolh ts'i be nuhunukes,

159
00:11:09,700 --> 00:11:19,120
'i be dint'uk 'i chah k'unuhúyuzt'az 'ink'ez nus nilhts'i'i be nuke,

160
00:11:19,120 --> 00:11:23,820
'i hoh náhidintsi nilhts'i be no yádooldis ka.

161
00:11:23,820 --> 00:11:25,880
'Aw 'et whusahudutelhúduz.

162
00:11:25,880 --> 00:11:31,060
Nyo lheghidli ndúwhult'ah sai dutle,

163
00:11:31,060 --> 00:11:39,560
'i haín'a 'i ts'i yuk'énkez 'ink'ez nus ts'i bunintsis duts'o súli,

164
00:11:39,560 --> 00:11:42,460
'aw naghóotnah ghaít'ah.

165
00:11:42,460 --> 00:11:47,840
'Ink'ez niz ts'ih 'aw 'et tatsi be yawheni'el.

166
00:11:47,840 --> 00:11:56,020
'Et nehughan ndunnah tsak'ehudelhts'i 'en huboteghan ka lhahódinla,

167
00:11:56,020 --> 00:11:59,800
doo ka yahúl'el 'ink'ez tinta nahoolghas.

168
00:11:59,800 --> 00:12:06,500
'Et whunts'ih nehughan moodih Paul yutelhyih hukwa' ninzun 'et,

169
00:12:06,500 --> 00:12:06,980
“Dah,”

170
00:12:06,980 --> 00:12:07,820
hubúlhni.

171
00:12:07,820 --> 00:12:11,300
“Ndunnah dune soo nube t'éhonínzun,

172
00:12:11,300 --> 00:12:16,220
ts'iyawh 'en choo tahóollhat 'ink'ez yahoobe,”

173
00:12:16,220 --> 00:12:16,320
hubúlhni.

174
00:12:16,320 --> 00:12:19,780
'Et 'onghunnah,

175
00:12:19,780 --> 00:12:23,600
'en lhustel k'us ts'i buts'uh hánidestuk,

176
00:12:23,600 --> 00:12:27,320
'i ndi hit'az yahulhú'el.

177
00:12:27,320 --> 00:12:31,900
'Et whuz na'a ts'iyawh dachats'ínil hoh yats'úzdel.

178
00:12:31,900 --> 00:12:38,320
Soo yats'úzdel ndi noo 'i Malta hiyúlhni 'et t'ets'onanzin.

179
00:12:38,320 --> 00:12:42,240
'Et whut'en tube nets'un hínzoo.

180
00:12:42,240 --> 00:12:45,040
Náwheoonilhtan 'ink'ez whuzk'uz.

181
00:12:45,040 --> 00:12:50,420
Kwun neba hídulhk'an 'ink'ez soo cho nene'hulh'en.

182
00:12:50,420 --> 00:12:58,880
Paul tsuz 'ilhidughezdla 'i nus tsídule hoh tl'ughus neoolhch'oolh,

183
00:12:58,880 --> 00:13:02,780
'i kwun be ninzil hoh Paul yula súlhch'ulh.

184
00:13:02,780 --> 00:13:11,500
'Et ndunnah Malta whut'en ndi tl'ughus Paul yula yé dint'uk hinilh'en 'et 'ulhódutni,

185
00:13:11,500 --> 00:13:14,660
“Ndunnah dune neghan 'int'ah.

186
00:13:14,660 --> 00:13:16,680
Wheni neyak'usda,

187
00:13:16,680 --> 00:13:18,060
'en boozi,

188
00:13:18,060 --> 00:13:22,760
'i 'ahoolhyez 'uk'elháhoolh'i ts'útni,

189
00:13:22,760 --> 00:13:26,560
'en hutenalh yughá ho'alh ghaít'ah,

190
00:13:26,560 --> 00:13:29,580
yatoo k'ut dujih whúnts'i.”

191
00:13:29,580 --> 00:13:38,980
'Et whunts'ih Paul 'aw dachaínil hoh kwun k'ut dula yughat 'et ndi tl'ughus yuts'úhainkat.

192
00:13:38,980 --> 00:13:40,400
Hibalh'i,

193
00:13:40,400 --> 00:13:41,760
wulk'et tulih,

194
00:13:41,760 --> 00:13:46,220
k'us khunyaz tulih nadooldis 'ink'ez daóotsah.

195
00:13:46,220 --> 00:13:51,060
Sa hiba lh'i hukw'elh'az 'aw hoonli cha'ínel.

196
00:13:51,060 --> 00:13:59,380
'Et huwa 'uts'un na'a na'húnudzun 'ink'ez ndun buYak'usda bulh 'ilhunuh 'int'ah huninzun.

197
00:13:59,380 --> 00:14:04,280
'Aw bughu nilhdza ilah 'et tl'o k'ut whuzdla,

198
00:14:04,280 --> 00:14:06,080
noo k'ut hubudayi,

199
00:14:06,080 --> 00:14:08,280
Publius hiyúlhni,

200
00:14:08,280 --> 00:14:11,000
'en bube'ildzun hoonli.

201
00:14:11,000 --> 00:14:18,840
Soo whu'it teh bugha dáznindel 'ink'ez tat dzin buzih uzdálts'i.

202
00:14:18,840 --> 00:14:26,960
Publius be'abá kw'usuti k'ut sulhti dada be chah 'ink'ez bubut k'e dzuh nuzut.

203
00:14:26,960 --> 00:14:28,440
Nts'e sulhti,

204
00:14:28,440 --> 00:14:31,580
'et Paul yughu danínya 'ink'ez tenadidli,

205
00:14:31,580 --> 00:14:32,960
yuk'událni,

206
00:14:32,960 --> 00:14:35,240
'ink'ez soo ná'yinla.

207
00:14:35,240 --> 00:14:46,800
'Et ndúhooja hukw'élh'az noo k'ut whut'en hunduda ts'iyawh whusahándel 'ink'ez 'en chah soo ná'huja.

208
00:14:46,800 --> 00:14:54,080
Hoonliyaz lhai nets'ótelhdel 'ink'ez uztezki hoh ndai buka ts'untezilh,

209
00:14:54,080 --> 00:14:57,740
'i chah netl'anáhiyelya.

