﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:08,180
Ri Jesús ruchapon bey nikꞌax cꞌa el queriꞌ.

2
00:00:08,180 --> 00:00:12,460
Yacꞌariꞌ tek xutzꞌet cꞌa jun achi ri can moy pe tek xalex.

3
00:00:12,460 --> 00:00:15,500
Y ri discípulos xquicꞌutuj cꞌa chare ri Jesús:

4
00:00:15,500 --> 00:00:16,180
Tijonel,

5
00:00:16,180 --> 00:00:21,300
¿achique cꞌa ri xmacun riche (rixin) chi quereꞌ xalex re jun achi reꞌ?

6
00:00:21,300 --> 00:00:24,060
¿Ye ri ruteꞌ rutataꞌ o ya riyaꞌ?

7
00:00:24,060 --> 00:00:24,700
xechaꞌ.

8
00:00:24,700 --> 00:00:26,540
Pero ri Jesús xubij:

9
00:00:26,540 --> 00:00:28,660
Majun cꞌa chique ta riyeꞌ ri xmacun,

10
00:00:28,660 --> 00:00:31,700
riche (rixin) chi quereꞌ xucꞌulwachij re jun achi reꞌ.

11
00:00:31,700 --> 00:00:32,860
Ni riyaꞌ,

12
00:00:32,860 --> 00:00:34,620
ni ri ruteꞌ rutataꞌ.

13
00:00:34,620 --> 00:00:37,100
Riyaꞌ can quecꞌareꞌ rubanon pe pa ralaxic,

14
00:00:37,100 --> 00:00:40,340
riche (rixin) chi xtikꞌalajin ri samaj ri xtuben ri Dios riqꞌui.

15
00:00:40,340 --> 00:00:44,340
Riyin nicꞌatzin chi nben ri rusamaj ri yin takayon pe,

16
00:00:44,340 --> 00:00:47,460
ruloman chi cꞌa ma jane ntoc ta pe ri akꞌaꞌ,

17
00:00:47,460 --> 00:00:49,700
ruma tek ntoc pe ri akꞌaꞌ,

18
00:00:49,700 --> 00:00:51,620
majun chic nicowin nisamej.

19
00:00:51,620 --> 00:00:55,060
Ruloman chi cꞌa yincꞌo na chuwech re ruwachꞌulef,

20
00:00:55,060 --> 00:00:57,740
yin cꞌa riyin ri Sakil riche (rixin) ri quicꞌaslen quinojel ri winek,

21
00:00:57,740 --> 00:00:58,580
xchaꞌ.

22
00:00:58,580 --> 00:01:01,820
Tek ri Jesús ye rubin chic cꞌa ka ri chꞌabel riꞌ,

23
00:01:01,820 --> 00:01:03,580
xchuban cꞌa ri pan ulef.

24
00:01:03,580 --> 00:01:05,980
Y riqꞌui ri ruchub (rucꞌaxej) ri xka pan ulef,

25
00:01:05,980 --> 00:01:07,620
xuben jubaꞌ ti chꞌabek.

26
00:01:07,620 --> 00:01:12,020
Cꞌacꞌariꞌ ri chꞌabek riꞌ xuquil el chrij runakꞌ ruwech ri moy.

27
00:01:12,020 --> 00:01:13,660
Y xubij chare:

28
00:01:13,660 --> 00:01:15,100
Wacami cabiyin cꞌa,

29
00:01:15,100 --> 00:01:19,620
y jachꞌajaꞌ ri runakꞌ awech chupan ri atinibel ri Siloé rubiꞌ.

30
00:01:19,620 --> 00:01:22,460
Ri Siloé cꞌa riꞌ ntel chi tzij Takoꞌn.

31
00:01:22,460 --> 00:01:25,860
Ri achi riꞌ can xbe cꞌa chuchꞌajic ri runakꞌ ruwech,

32
00:01:25,860 --> 00:01:26,860
y tek xtzolin pe,

33
00:01:26,860 --> 00:01:28,060
nitzuꞌun chic.

34
00:01:28,060 --> 00:01:36,780
Yacꞌariꞌ tek ri winek ri ye ruvecino ri achi riꞌ y ri nicꞌaj chic winek ri ye tzꞌeteyon riche (rixin) chi can moy wi,

35
00:01:36,780 --> 00:01:37,220
niquibilaꞌ cꞌa:

36
00:01:37,220 --> 00:01:41,740
¿La ma ya ta cami achi reꞌ ri katzꞌeton chi nitzꞌuytaj y nucꞌutulaꞌ limosna?

37
00:01:41,740 --> 00:01:42,620
yechaꞌ cꞌa.

38
00:01:42,620 --> 00:01:44,260
Y yecꞌo cꞌa winek ri yebin:

39
00:01:44,260 --> 00:01:47,420
Xa can ya achi laꞌ.

40
00:01:47,420 --> 00:01:49,100
Nicꞌaj chic niquibij:

41
00:01:49,100 --> 00:01:50,460
Ma ya ta laꞌ,

42
00:01:50,460 --> 00:01:52,180
xa junan yetzuꞌun riqꞌui ri achi riꞌ,

43
00:01:52,180 --> 00:01:52,860
yechaꞌ.

44
00:01:52,860 --> 00:01:55,500
Pero riyaꞌ can nubij cꞌa:

45
00:01:55,500 --> 00:01:57,020
Yin cꞌa riyin riꞌ.

46
00:01:57,020 --> 00:02:00,460
Y ri winek niquicꞌutuj cꞌa chare ri achi riꞌ:

47
00:02:00,460 --> 00:02:02,500
¿Achique cꞌa rubanic xban chawe,

48
00:02:02,500 --> 00:02:03,620
rumariꞌ tek yatzuꞌun chic re wacami?

49
00:02:03,620 --> 00:02:05,020
xechaꞌ cꞌa chare.

50
00:02:05,020 --> 00:02:06,740
Ri achi xubij chique:

51
00:02:06,740 --> 00:02:13,140
Ri jun achi ri Jesús rubiꞌ xuben jubaꞌ ti chꞌabek y yariꞌ ri xuquil chrij ri runakꞌ nuwech,

52
00:02:13,140 --> 00:02:14,340
y cꞌacꞌariꞌ xubij chuwe:

53
00:02:14,340 --> 00:02:18,660
Cabiyin y jachꞌajaꞌ ri runakꞌ awech chupan ri atinibel ri Siloé rubiꞌ.

54
00:02:18,660 --> 00:02:23,260
Y riyin can xibe wi y xinchꞌej ri runakꞌ nuwech y yacꞌariꞌ tek xitzuꞌun.

55
00:02:23,260 --> 00:02:25,580
Pero ri winek xquicꞌutuj chare:

56
00:02:25,580 --> 00:02:28,780
¿Acuchi (achique) cꞌa cꞌo wi ri Jesús wacami?

57
00:02:28,780 --> 00:02:29,620
xechaꞌ chare.

58
00:02:29,620 --> 00:02:30,620
Y riyaꞌ xubij:

59
00:02:30,620 --> 00:02:32,340
Ma wetaman ta.

60
00:02:32,340 --> 00:02:36,380
Y ri winek xquicꞌuaj cꞌa el ri achi ri moy tek rubanon ca,

61
00:02:36,380 --> 00:02:38,900
cꞌa chiquiwech ri achiꞌaꞌ fariseos.

62
00:02:38,900 --> 00:02:45,100
Ri kꞌij cꞌa tek ri Jesús xuben ri jubaꞌ ti chꞌabek y xuben chare ri achi moy chi xtzuꞌun,

63
00:02:45,100 --> 00:02:47,020
can jun uxlanibel kꞌij.

64
00:02:47,020 --> 00:02:49,860
Ri achi ri moy tek rubanon ca,

65
00:02:49,860 --> 00:02:53,380
tek cꞌo chic cꞌa apo chiquiwech ri achiꞌaꞌ fariseos,

66
00:02:53,380 --> 00:02:58,940
xquicꞌutuj cꞌa chare chi achique rubanic xban chare riche (rixin) chi wacami nitzuꞌun chic.

67
00:02:58,940 --> 00:02:59,980
Y riyaꞌ xubij:

68
00:02:59,980 --> 00:03:02,980
Ri xbano cꞌa chuwe chi yitzuꞌun chic,

69
00:03:02,980 --> 00:03:05,380
xuyaꞌ jubaꞌ ti chꞌabek chrij runakꞌ nuwech,

70
00:03:05,380 --> 00:03:06,100
xinchꞌej,

71
00:03:06,100 --> 00:03:07,660
y yareꞌ yitzuꞌun chic,

72
00:03:07,660 --> 00:03:08,500
xchaꞌ chique.

73
00:03:08,500 --> 00:03:11,380
Y yecꞌo cꞌa achiꞌaꞌ fariseos ri xquibij:

74
00:03:11,380 --> 00:03:12,900
Ri achi riꞌ,

75
00:03:12,900 --> 00:03:14,460
ri Jesús rubiꞌ,

76
00:03:14,460 --> 00:03:16,220
ma riqꞌui ta ri Dios petenak wi;

77
00:03:16,220 --> 00:03:18,380
ruma ma nuchajij ta ri uxlanibel kꞌij,

78
00:03:18,380 --> 00:03:19,220
yechaꞌ.

79
00:03:19,220 --> 00:03:22,220
Pero yecꞌo cꞌa nicꞌaj chic fariseos ri xquibij:

80
00:03:22,220 --> 00:03:26,300
¿Can nicowin ta cami yeruben milagros jun achi aj mac,

81
00:03:26,300 --> 00:03:27,700
achiꞌel xuben riqꞌui ri achi moy?

82
00:03:27,700 --> 00:03:28,260
yechaꞌ.

83
00:03:28,260 --> 00:03:33,460
Ri achiꞌaꞌ fariseos riꞌ ma junan ta cꞌa ri niquichꞌob chrij ri Jesús.

84
00:03:33,460 --> 00:03:40,180
Yacꞌariꞌ tek ri achiꞌaꞌ fariseos xquicꞌutuj cꞌa chare ri achi ri moy tek rubanon ca:

85
00:03:40,180 --> 00:03:43,100
¿Achique cami chi achi ri xbano chawe chi yatzuꞌun chic,

86
00:03:43,100 --> 00:03:44,540
nachꞌob riyit?

87
00:03:44,540 --> 00:03:46,140
Y ri achi riꞌ xubij:

88
00:03:46,140 --> 00:03:50,580
Riyin nchꞌob chi Riyaꞌ jun profeta ri nikꞌalajsan ri ruchꞌabel ri Dios,

89
00:03:50,580 --> 00:03:51,380
xchaꞌ chique.

90
00:03:51,380 --> 00:03:54,460
Yacꞌa ri achiꞌaꞌ israelitas ri cꞌo quikꞌij,

91
00:03:54,460 --> 00:04:00,500
ma niquinimaj ta cꞌa chi ri achi riꞌ can moy wi tek xalex y wacami xa nitzuꞌun chic.

92
00:04:00,500 --> 00:04:07,260
Rumariꞌ can xequisiqꞌuij (xecoyoj) na cꞌa ri ruteꞌ rutataꞌ ri achi ri ya nitzuꞌun chic.

93
00:04:07,260 --> 00:04:11,580
Y ri achiꞌaꞌ riꞌ xquicꞌutuj cꞌa chique ri ruteꞌ rutataꞌ ri achi:

94
00:04:11,580 --> 00:04:13,780
¿La ya iwalcꞌual reꞌ,

95
00:04:13,780 --> 00:04:15,220
ri nibij chi can moy tek xalex?

96
00:04:15,220 --> 00:04:17,420
Wi moy cꞌa tek xalex,

97
00:04:17,420 --> 00:04:19,180
¿achique cꞌa ruma tek nitzuꞌun chic wacami?

98
00:04:19,180 --> 00:04:20,540
xechaꞌ chique.

99
00:04:20,540 --> 00:04:23,700
Y ri ruteꞌ rutataꞌ ri achi xquibij cꞌa chique ri achiꞌaꞌ riꞌ:

100
00:04:23,700 --> 00:04:28,620
Ketaman chi ya kalcꞌual reꞌ y moy tek xalex.

101
00:04:28,620 --> 00:04:30,140
Yacꞌa ri ma ketaman ta riyoj,

102
00:04:30,140 --> 00:04:34,180
ya ri achique rubanic xuben riche (rixin) chi nitzuꞌun chic wacami.

103
00:04:34,180 --> 00:04:38,700
Y wi cꞌo jun ri xbano chare riche (rixin) chi nitzuꞌun chic,

104
00:04:38,700 --> 00:04:40,180
chukaꞌ ma ketaman ta riyoj.

105
00:04:40,180 --> 00:04:41,780
Ticꞌutuj chare riyaꞌ;

106
00:04:41,780 --> 00:04:43,860
ruma xa can cꞌo chic rujunaꞌ,

107
00:04:43,860 --> 00:04:47,940
y riyaꞌ nicowin nubij chiwe ri achique xbanatej riqꞌui,

108
00:04:47,940 --> 00:04:48,740
xechaꞌ riyeꞌ.

109
00:04:48,740 --> 00:04:53,900
Quecꞌariꞌ xquibij ri ruteꞌ rutataꞌ ri achi chique ri achiꞌaꞌ israelitas ri cꞌo quikꞌij,

110
00:04:53,900 --> 00:04:56,300
ruma quixibin quiꞌ chiquiwech.

111
00:04:56,300 --> 00:05:04,300
Ruma ri achiꞌaꞌ riꞌ quiyaꞌon chic rubixic chiquiwech chi xabachique jun winek ri xtibin chi ri Jesús yariꞌ ri Cristo,

112
00:05:04,300 --> 00:05:10,660
ri winek riꞌ can nokotex cꞌa pe chupan ri jay ri kas nicꞌut wi ri ruchꞌabel ri Dios.

113
00:05:10,660 --> 00:05:14,300
Xa rumariꞌ tek ri ruteꞌ rutataꞌ ri achi ri nitzuꞌun chic,

114
00:05:14,300 --> 00:05:17,700
xaxu (xaxe) xquibij chi tiquicꞌutuj chare riyaꞌ,

115
00:05:17,700 --> 00:05:19,900
ruma riyaꞌ cꞌo chic rujunaꞌ.

116
00:05:19,900 --> 00:05:24,500
Y ri achiꞌaꞌ riꞌ xquisiqꞌuij (xcoyoj) chic cꞌa jun bey ri achi ri nitzuꞌun chic,

117
00:05:24,500 --> 00:05:25,660
y xquibij chare:

118
00:05:25,660 --> 00:05:28,900
Ya ri Dios tayaꞌ rukꞌij rucꞌojlen.

119
00:05:28,900 --> 00:05:32,260
Riyoj ketaman chi ri achi Jesús xa jun aj mac,

120
00:05:32,260 --> 00:05:32,980
xechaꞌ.

121
00:05:32,980 --> 00:05:36,060
Y ri achi xubij cꞌa chique ri achiꞌaꞌ riꞌ:

122
00:05:36,060 --> 00:05:39,620
Riyin ma wetaman ta wi ri achi riꞌ jun aj mac o ma aj mac ta.

123
00:05:39,620 --> 00:05:41,140
Ri wetaman riyin chrij Riyaꞌ,

124
00:05:41,140 --> 00:05:42,820
yacꞌa chi xicꞌachoj ruma;

125
00:05:42,820 --> 00:05:45,380
ruma tek rubanon ca ma yitzuꞌun ta,

126
00:05:45,380 --> 00:05:47,020
y wacami yitzuꞌun chic,

127
00:05:47,020 --> 00:05:47,700
xchaꞌ.

128
00:05:47,700 --> 00:05:50,980
Y ri achiꞌaꞌ riꞌ xquicꞌutuj chic cꞌa chare ri achi:

129
00:05:50,980 --> 00:05:54,980
¿Achique ri xeruben chawe riche (rixin) chi queriꞌ xacowin xatzuꞌun?

130
00:05:54,980 --> 00:05:55,740
xechaꞌ.

131
00:05:55,740 --> 00:05:57,820
Riyaꞌ xubij cꞌa chique ri achiꞌaꞌ riꞌ:

132
00:05:57,820 --> 00:06:02,820
Pero riꞌ xinbij yan chiwe y xa ma xiwajoꞌ ta xiniwacꞌaxaj.

133
00:06:02,820 --> 00:06:07,340
¿Achique cꞌa ruma tek wacami riyix niwajoꞌ chi riyin ncamuluj chic rubixic chiwe?

134
00:06:07,340 --> 00:06:09,660
¿La niwajoꞌ cꞌa chi yixoc rudiscípulos Riyaꞌ?

135
00:06:09,660 --> 00:06:11,020
xchaꞌ chique.

136
00:06:11,020 --> 00:06:14,980
Pero ri achiꞌaꞌ riꞌ xa xquichop yeyokꞌon pe chare y xquibij:

137
00:06:14,980 --> 00:06:17,820
Riyit xa yit jun rudiscípulo Riyaꞌ,

138
00:06:17,820 --> 00:06:20,900
yacꞌa riyoj can yoj rudiscípulos ri Moisés.

139
00:06:20,900 --> 00:06:24,500
Riyoj ketaman wi cꞌa chi ri Moisés can xchꞌo wi ri Dios riqꞌui,

140
00:06:24,500 --> 00:06:28,060
yacꞌa ri achi riꞌ xa ma ketaman ta acuchi (achique) tipe wi,

141
00:06:28,060 --> 00:06:28,860
xechaꞌ.

142
00:06:28,860 --> 00:06:31,500
Y ri achi xchꞌo apo chique y xubij cꞌa:

143
00:06:31,500 --> 00:06:33,740
Reꞌ sibilaj nmey riyin,

144
00:06:33,740 --> 00:06:35,980
ruma riyix ma iwetaman ta acuchi (achique) nipe wi,

145
00:06:35,980 --> 00:06:38,220
pero riyin xujek ri runakꞌ nuwech,

146
00:06:38,220 --> 00:06:40,060
rumariꞌ wacami yitzuꞌun chic.

147
00:06:40,060 --> 00:06:44,820
Ruma ketaman chi ri Dios ma nracꞌaxaj ta ri niquicꞌutuj ri aj maquiꞌ chare.

148
00:06:44,820 --> 00:06:50,220
Pero jun winek ri can nuxibij riꞌ chi nimacun chuwech ri Dios y can nuben chukaꞌ ri nrajoꞌ ri Dios,

149
00:06:50,220 --> 00:06:52,220
can nacꞌaxex wi ruma ri Dios,

150
00:06:52,220 --> 00:06:53,760
y nibanatej ri nucꞌutuj.

151
00:06:53,760 --> 00:07:01,180
Can majun bey cꞌa tzꞌeton ta o acꞌaxan ta chi cꞌo ta jun ri nibano chare jun moy chi nitzuꞌun ri can moy pe tek xalex.

152
00:07:01,180 --> 00:07:04,860
Y wi ta ri achi riꞌ man ta riqꞌui ri Dios petenak wi,

153
00:07:04,860 --> 00:07:07,620
man ta xcowin xuben ri milagro wuqꞌui riyin,

154
00:07:07,620 --> 00:07:08,460
xchaꞌ.

155
00:07:08,460 --> 00:07:12,420
Pero ri achiꞌaꞌ riꞌ xquibij chare ri achi ri nitzuꞌun chic:

156
00:07:12,420 --> 00:07:14,620
Riyit can yit aj mac pe tek xatalex,

157
00:07:14,620 --> 00:07:16,860
¿y nawajoꞌ yojatijoj riyoj?

158
00:07:16,860 --> 00:07:18,060
xechaꞌ chare.

159
00:07:18,060 --> 00:07:20,020
Y xquelesaj cꞌa pe ri achi riꞌ,

160
00:07:20,020 --> 00:07:20,820
ri chiriꞌ.

161
00:07:20,820 --> 00:07:25,220
Ri Jesús xracꞌaxaj cꞌa chi ri achi riꞌ xelesex pe.

162
00:07:25,220 --> 00:07:25,700
Rumariꞌ,

163
00:07:25,700 --> 00:07:27,580
tek xquil quiꞌ riqꞌui ri achi riꞌ,

164
00:07:27,580 --> 00:07:28,780
xubij cꞌa chare:

165
00:07:28,780 --> 00:07:31,500
¿La nanimaj cami riyit ri Rucꞌajol ri Dios?

166
00:07:31,500 --> 00:07:33,180
xchaꞌ ri Jesús chare.

167
00:07:33,180 --> 00:07:36,420
Y ri achi ri nitzuꞌun chic xubij cꞌa chare ri Jesús:

168
00:07:36,420 --> 00:07:37,500
Táta,

169
00:07:37,500 --> 00:07:40,980
¿achique cꞌa riꞌ ri Rucꞌajol ri Dios riche (rixin) chi riyin nnimaj?

170
00:07:40,980 --> 00:07:43,540
Ma wetaman ta achique chi achi riꞌ.

171
00:07:43,540 --> 00:07:44,660
Tabij cꞌa chuwe,

172
00:07:44,660 --> 00:07:45,380
xchaꞌ.

173
00:07:45,380 --> 00:07:47,820
Y ri Jesús xubij cꞌa chare:

174
00:07:47,820 --> 00:07:51,420
Riyit atzꞌeton chic cꞌa ri Rucꞌajol ri Dios.

175
00:07:51,420 --> 00:07:53,580
Y riꞌ can ya cꞌa ri ntajin nichꞌob awuqꞌui,

176
00:07:53,580 --> 00:07:53,680
xchaꞌ.

177
00:07:53,680 --> 00:07:58,020
Ri achi can yacꞌariꞌ tek xubij:

178
00:07:58,020 --> 00:07:58,580
Ajaf,

179
00:07:58,580 --> 00:07:59,420
riyin yatinnimaj,

180
00:07:59,420 --> 00:07:59,520
xchaꞌ.

181
00:07:59,520 --> 00:08:02,420
Y ri achi riꞌ can xuyaꞌ cꞌa rukꞌij ri Jesús.

182
00:08:02,420 --> 00:08:04,300
Y ri Jesús xubij:

183
00:08:04,300 --> 00:08:09,780
Riyin xipe cꞌa chuwech re ruwachꞌulef riche (rixin) chi xtikꞌalajin achique quibanon ri winek.

184
00:08:09,780 --> 00:08:12,740
Riche (rixin) chi queriꞌ ri winek ri xa ye achiꞌel moyiꞌ quibanon,

185
00:08:12,740 --> 00:08:14,300
can xquetzuꞌun,

186
00:08:14,300 --> 00:08:16,780
y ri winek ri niquibij chi can yetzuꞌun,

187
00:08:16,780 --> 00:08:19,820
xa xqueꞌoc achiꞌel moyiꞌ.

188
00:08:19,820 --> 00:08:23,380
Y yecꞌo cꞌa achiꞌaꞌ fariseos ri yecꞌo apo chiriꞌ riqꞌui ri Jesús,

189
00:08:23,380 --> 00:08:25,740
y tek xquicꞌaxaj ri xubij ri Jesús,

190
00:08:25,740 --> 00:08:26,820
xquibij:

191
00:08:26,820 --> 00:08:29,140
¿La yoj moy ta cꞌa chukaꞌ riyoj,

192
00:08:29,140 --> 00:08:30,700
rumariꞌ tek queriꞌ nabij?

193
00:08:30,700 --> 00:08:31,500
xechaꞌ.

194
00:08:31,500 --> 00:08:33,740
Y ri Jesús xubij chique:

195
00:08:33,740 --> 00:08:35,540
Xa ta yix moyiꞌ,

196
00:08:35,540 --> 00:08:36,580
jabel ta,

197
00:08:36,580 --> 00:08:38,660
ruma man ta jun imac.

198
00:08:38,660 --> 00:08:41,460
Pero ruma chi riyix nibij chi can yixtzuꞌun,

199
00:08:41,460 --> 00:08:45,180
rumariꞌ tek ri imac can cꞌo wi.

