﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:06,520
‘Yu sika.’

2
00:00:06,520 --> 00:00:10,920
niku piliiring Juda-yambumandu Yesos-ni nimba mele:

3
00:00:10,920 --> 00:00:22,480
“Na-ni ung-bo tonjupu mani siliuma sika piliiku liiku teng panjiku mulúngi lem eni sika nanga lumbili anduli yambuma mulungí.

4
00:00:22,480 --> 00:00:24,420
Aku teku kene,

5
00:00:24,420 --> 00:00:33,840
eni ung-sikale piliingí kanu-kene eni ka silimú mélema ung-sikale-ni wendu liipa ‘eni we molku konjangi!’

6
00:00:33,840 --> 00:00:34,800
nimbá.”

7
00:00:34,800 --> 00:00:36,020
nirim.

8
00:00:36,020 --> 00:00:39,380
Enini pundu toku yundu niku mele:

9
00:00:39,380 --> 00:00:43,820
“Oliu Eprayam-ni kalupa liirim yambuma molupu,

10
00:00:43,820 --> 00:00:48,580
yambu tenga ka-kongun te naa tenjipu mulurumulu.

11
00:00:48,580 --> 00:00:55,620
Aku lem nu-ni ‘Ka silimú mélema wendu pumba oliu molku kunjingí.’

12
00:00:55,620 --> 00:01:00,060
nikinu akili nambi-siku piliikunu kene nikinuye?”

13
00:01:00,060 --> 00:01:01,380
niring.

14
00:01:01,380 --> 00:01:04,880
Yesos-ni pundu topa kene nimba mele:

15
00:01:04,880 --> 00:01:08,400
“Na-ni eni aima sika nimbu siker:

16
00:01:08,400 --> 00:01:18,060
“Yambu ulu-pulu-kis telemelema ulu-pulu-kismani ka silimú-na ulu-pulu-kis akumanga ka-kongun telemele.

17
00:01:18,060 --> 00:01:24,960
Ka-kongun telemú kendemande-yambale lku pulu yambuma kene wasie kamu naa molemú,

18
00:01:24,960 --> 00:01:33,860
akiliinga-pe kangambula te yunga lku pulu yambuma kene taki-taki tiluna tapú-toku molemele.

19
00:01:33,860 --> 00:01:35,360
Akiliinga,

20
00:01:35,360 --> 00:01:41,500
˻Lku Pulu Yili-nga˼ Málale-ni ‘Eni ka silimú mélema mundupa kilipili,

21
00:01:41,500 --> 00:01:43,720
eni we molku konjangi!’

22
00:01:43,720 --> 00:01:48,100
nim lem méle te-ni sika ka naa simba,

23
00:01:48,100 --> 00:01:51,200
we aima sika molku kunjingí.”

24
00:01:51,200 --> 00:01:52,520
niker.

25
00:01:52,520 --> 00:01:57,220
“‘Eni Eprayam-ni kalupa liirim yambuma molemele.’

26
00:01:57,220 --> 00:02:07,440
nimbu piliipu moliu akiliinga-pe eninga numanuna nanga ungele naa pelemáliinga na toku kunjingí tekemele.

27
00:02:07,440 --> 00:02:12,740
Na Tata-kene molupu kanurundu mele eni nimbu siliu.

28
00:02:12,740 --> 00:02:17,960
Eninga lapale-ni nilimále eni piliiku kene telemele.”

29
00:02:17,960 --> 00:02:19,060
nirim.

30
00:02:19,060 --> 00:02:31,080
8:39-47 Yesos-ni “Seten Eninga Lapale.” Nirim Temanele (8:31-38 wasie)

31
00:02:31,080 --> 00:02:38,760
˻Yesos-ni yambumandu “Eninga lapale-nga ungele eni piliiku kene telemele.”

32
00:02:38,760 --> 00:02:44,940
nirim mele akili piliikuliinga˼ Juda-yambuma-ni pundu toku niku mele:

33
00:02:44,940 --> 00:02:48,720
“Oliunga lapa kalupa liirimele Eprayam.”

34
00:02:48,720 --> 00:02:49,880
niring.

35
00:02:49,880 --> 00:02:52,400
Yesos-ni nimba mele:

36
00:02:52,400 --> 00:02:53,840
“Mólu!

37
00:02:53,840 --> 00:03:03,880
Eni sika Eprayam-ni kalupa liirim yambuma molkemelanje Eprayam-ni tirim mele eni aku-siku telkemela.

38
00:03:03,880 --> 00:03:07,480
Akiliinga-pe aku naa telemele.

39
00:03:07,480 --> 00:03:16,380
Pulu Yili-ni na nimba sirim ungma na piliirindu ung-sikama eni nimbu siliu yili toku kunjingí tekemele.

40
00:03:16,380 --> 00:03:19,980
Eprayam-ni aku-sipa mele naa tirim.

41
00:03:19,980 --> 00:03:25,300
Eninga lapale-ni telemú mele eni manda leku telemele.”

42
00:03:25,300 --> 00:03:27,000
nirim.

43
00:03:27,000 --> 00:03:30,800
Enini tondulu karaye teku kene niku mele:

44
00:03:30,800 --> 00:03:36,920
“Oliunga anumele yi-te-lupa kene wapera topa kene oliu naa mirim.

45
00:03:36,920 --> 00:03:41,720
Oliunga lapa tilu kanili Pulu Yili mindi.”

46
00:03:41,720 --> 00:03:42,620
niring.

47
00:03:42,620 --> 00:03:42,880
8:42-47 “Seten-ni Kalupa Liirim Yambuma Molemele.” Nimba Yesos-ni Nirim Temanele (8:31-45 wasie)

48
00:03:42,880 --> 00:03:46,200
Yesos-ni eninindu nimba mele:

49
00:03:46,200 --> 00:03:51,700
“Na Pulu Yili-kene molupu urundele ekupu ya moliáliinga,

50
00:03:51,700 --> 00:03:58,240
Pulu Yili yu sika eninga Lapale molkanje eni na numanu monjulkemela.

51
00:03:58,240 --> 00:04:02,680
Na-nanu numanale-ni piliipu kene naa urundu.

52
00:04:02,680 --> 00:04:06,420
Yu-ni na liipa mundurum-na urundu.

53
00:04:06,420 --> 00:04:12,820
Na-ni ung niliumanga pulele nambimuna sumbi-siku naa piliilimiliye?

54
00:04:12,820 --> 00:04:15,520
‘Ung-pulele naa piliimulú.’

55
00:04:15,520 --> 00:04:22,020
niku piliiku naa liilimele akiliinga nanga ungele eni naa piliilimili.

56
00:04:22,020 --> 00:04:26,280
Eni ˻kurumanga nuim˼ Depollale-nga kangambulama,

57
00:04:26,280 --> 00:04:28,660
Seten eninga lapale.

58
00:04:28,660 --> 00:04:33,320
Eninga lapale-ni kanupa kaí piliilimú mele ‘teamili!’

59
00:04:33,320 --> 00:04:36,500
niku kene yu-ni “Eni teai!”

60
00:04:36,500 --> 00:04:39,100
nilimú mele ‘Aima teamili!’

61
00:04:39,100 --> 00:04:40,500
nilimele.

62
00:04:40,500 --> 00:04:51,860
Ui-pulu-pulu mulú-masele koela wendu urum kene yu yambu topa kunjuli yili mulurum mele aku-siliele yandupa ekupu we molemú.

63
00:04:51,860 --> 00:04:59,900
Yu ung-pulu sika te naa pirim-na sika-ung te walsekale kepe aima naa nirim.

64
00:04:59,900 --> 00:05:02,580
Yu gólu tolemú yili;

65
00:05:02,580 --> 00:05:14,600
yu sika gólu tuli ungeliinga pulu-yili molemáliinga ui yu gólu turum mele yandupa ekupu kepe penga kepe gólu mindi tolemú tomba.

66
00:05:14,600 --> 00:05:21,600
Akiliinga-pe na-ni ung-sikama nimbu siliáliinga eni naa piliiku ‘Gólu tolemú.’

67
00:05:21,600 --> 00:05:23,080
niku piliilimili.

68
00:05:23,080 --> 00:05:37,180
8:46-59 Yesos Kene Isrel-Yi-Auli Mare Kene Tombulku Niring Temanele

69
00:05:37,180 --> 00:05:44,180
“Nae-ni nanga numanuna ulu-pulu-kis tilu kepe pelemú nimba manda liipa ora simbaye?

70
00:05:44,180 --> 00:05:51,200
˻Te naa pelemú akiliinga-pe˼ na-ni ung-sikale niliu lem ‘Sika nikem.’

71
00:05:51,200 --> 00:05:54,500
niku eni nambimuna naa piliilimiliye?

72
00:05:54,500 --> 00:06:01,500
Pulu Yili-nga kangambulama-ni Pulu Yili-ni nilimú ungele piliiku liilimele.

73
00:06:01,500 --> 00:06:09,500
Eni Pulu Yili-nga kangambulama naa molku kene yunga ungele na-ni nimbu siliuma “Naa piliimulú.”

74
00:06:09,500 --> 00:06:10,500
niku,

75
00:06:10,500 --> 00:06:12,500
piliiku naa liilimele.”

76
00:06:12,500 --> 00:06:13,500
nirim.

77
00:06:13,500 --> 00:06:13,500
8:48-59 Yesos-ni “Eprayam Ui Naa Mulupili Na Mulurundu.” Nirim Temanele

78
00:06:13,500 --> 00:06:18,280
Juda yi-aulima-ni yundu pundu toku niku mele:

79
00:06:18,280 --> 00:06:20,220
“ “Nu Sameria-yi te,

80
00:06:20,220 --> 00:06:22,700
nunga numanuna kuru te molemú.”

81
00:06:22,700 --> 00:06:25,980
nilimulu kanili sika nilimulu.”

82
00:06:25,980 --> 00:06:27,080
niring.

83
00:06:27,080 --> 00:06:37,660
˻Juda-yambuma-ni Sameria-yambuma kene numanu kis panjiring kaniliinga yu ung-mura siku ung-taka tonjuku “Yu yi kis te.”

84
00:06:37,660 --> 00:06:40,320
ningíndu “Nu Sameria-yi te.”

85
00:06:40,320 --> 00:06:43,140
niring.˼

86
00:06:43,140 --> 00:06:47,540
Niring mele piliipa kene Yesos-ni pundu topa eninindu nimba mele:

87
00:06:47,540 --> 00:06:50,760
“Nanga numanuna kuru te naa molemú.

88
00:06:50,760 --> 00:06:53,940
Na-ni Tatanga bili paka tonjuliu,

89
00:06:53,940 --> 00:06:58,600
akiliinga-pe eni nanga bili teku kis-sinjilimele.

90
00:06:58,600 --> 00:07:01,740
Na-nanu ‘Bi ola mulupili!’

91
00:07:01,740 --> 00:07:02,900
naa niliu,

92
00:07:02,900 --> 00:07:09,100
akiliinga-pe yi te molemú akili-ni ‘Na bi ola mulupili!’

93
00:07:09,100 --> 00:07:11,740
nimba nanga bili paka tonjulemú.

94
00:07:11,740 --> 00:07:21,740
Yi kanili-ni na-ni niliu mele kepe eni nilimele mele kepe mimi-sipa piliipa apurupa te-ni ‘Sika nikem.’

95
00:07:21,740 --> 00:07:23,660
nimba piliipa molemú.

96
00:07:23,660 --> 00:07:27,320
Na-ni enindu aima sika nimbu siker:

97
00:07:27,320 --> 00:07:34,620
“Yambu te nanga ungele piliipa liipa tepa molumba yambale aima kamu naa kolupa,

98
00:07:34,620 --> 00:07:36,420
molupa mindi pumba.”

99
00:07:36,420 --> 00:07:37,280
niker.”

100
00:07:37,280 --> 00:07:38,540
nirim.

101
00:07:38,540 --> 00:07:42,240
Juda yi-aulima-ni yundu niku mele:

102
00:07:42,240 --> 00:07:44,940
“Ekupu oliu piliikumulu,

103
00:07:44,940 --> 00:07:48,920
kuru te aima sika nunga numanuna molemú.

104
00:07:48,920 --> 00:07:52,080
Anda-kolepa Eprayam kulurum;

105
00:07:52,080 --> 00:07:54,100
Pulu Yili-ni “Ninjai!”

106
00:07:54,100 --> 00:08:00,480
nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yima kuluringko.

107
00:08:00,480 --> 00:08:03,780
Akiliinga-pe nu-ni nikunu mele:

108
00:08:03,780 --> 00:08:08,700
“Nanga ungele piliipa liipa molumba yambale kamu naa kolumba.”

109
00:08:08,700 --> 00:08:10,020
nikinu.

110
00:08:10,020 --> 00:08:16,380
Eprayam-nga bili mania mele molupa nunga bili ola molemúye?

111
00:08:16,380 --> 00:08:18,800
Yunga bili aima ola,

112
00:08:18,800 --> 00:08:22,040
akiliinga-pe yu kepe kulurumko.

113
00:08:22,040 --> 00:08:24,440
Pulu Yili-ni “Ninjai!”

114
00:08:24,440 --> 00:08:33,480
nimba ung nimba sirimuma piliiku yambuma niku siring yambuma kepe bi ola mulurum akiliinga-pe kuluringko.

115
00:08:33,480 --> 00:08:35,780
Nunga bili ola-kilia,

116
00:08:35,780 --> 00:08:38,400
eninga bima mania-kiliaye?

117
00:08:38,400 --> 00:08:40,020
Aima mólu!

118
00:08:40,020 --> 00:08:42,160
Nu yi-korupa-wele.”

119
00:08:42,160 --> 00:08:43,640
niring.

120
00:08:43,640 --> 00:08:47,020
Yesos-ni pundu topa nimba mele:

121
00:08:47,020 --> 00:08:54,760
“Na-ni nanga bili na-nanu paka tolkanje na bi aima sika ola naa molka,

122
00:08:54,760 --> 00:08:57,180
na we mindi nilka.

123
00:08:57,180 --> 00:09:00,280
Akiliinga-pe akili mólu.

124
00:09:00,280 --> 00:09:01,660
Tata,

125
00:09:01,660 --> 00:09:04,680
yundu eni “Oliunga Pulu Yili.”

126
00:09:04,680 --> 00:09:08,960
nilimele kanili-ni nanga bili paka tonjulemú.

127
00:09:08,960 --> 00:09:16,680
Eni yu naa kanuku piliilimili akiliinga-pe na-ni yu kanupu piliiliu.

128
00:09:16,680 --> 00:09:20,000
Na-ni “Yu naa kanupu piliiliu.”

129
00:09:20,000 --> 00:09:26,140
nilkanje eni gólu túlima molemele mele na aku-sipu molka.

130
00:09:26,140 --> 00:09:30,940
Akiliinga-pe na-ni yu aima sika kanupu piliipu,

131
00:09:30,940 --> 00:09:34,160
yunga ungele piliipu liipu tepu moliu.

132
00:09:34,160 --> 00:09:40,340
Eninga anda-kolepa Eprayam-ni ‘Na mana-mania ombá enale kanombu.’

133
00:09:40,340 --> 00:09:44,160
nimba piliipaliinga numanu sipa mulurum.

134
00:09:44,160 --> 00:09:48,180
Ena kanili kamu kanupa kene numanu sirim.”

135
00:09:48,180 --> 00:09:49,240
nirim.

136
00:09:49,240 --> 00:09:53,940
Kanu-kene Juda yi-aulima-ni yundu niku mele:

137
00:09:53,940 --> 00:09:58,140
“Nunga punie tokapu tale ui naa pora nili.

138
00:09:58,140 --> 00:10:00,460
Nu kang-yili mindi.

139
00:10:00,460 --> 00:10:03,680
Pe nu “Eprayam kanurundu.”

140
00:10:03,680 --> 00:10:05,140
nikinuye?

141
00:10:05,140 --> 00:10:08,280
Nu-ni yu kapula naa kanurunele.

142
00:10:08,280 --> 00:10:09,720
Gólu tokunu.”

143
00:10:09,720 --> 00:10:11,160
niring.

144
00:10:11,160 --> 00:10:14,640
Yesos-ni eninindu nimba mele:

145
00:10:14,640 --> 00:10:18,380
“Na-ni enindu aima sika nimbu siker:

146
00:10:18,380 --> 00:10:26,760
“Eprayam sika aima kórunga-ui molupa kulurum akiliinga-pe yu ui naa mulupili na mulurundu.”

147
00:10:26,760 --> 00:10:27,500
niker.”

148
00:10:27,500 --> 00:10:28,700
nirim.

149
00:10:28,700 --> 00:10:34,880
Aku nirim-na piliikuliinga ˻Pulu Yili marake tepa ‘Pulu Yili moliu.’

150
00:10:34,880 --> 00:10:39,960
nimba nirim-na piliikuliinga˼ enini “Yu topu konjamili!”

151
00:10:39,960 --> 00:10:45,340
niku ku-mulú liiku yu tungí tiring.

152
00:10:45,340 --> 00:10:47,400
Akiliinga-pe Yesos mo topa kene,

153
00:10:47,400 --> 00:10:52,500
lku-tembolluna kiyang nimba omba ulsu purum.

