﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:12,620
[Kanu-kene] Yesos kene yu lumbili anduli yima kene kolea “Gesemani” nílina puring.

2
00:00:12,620 --> 00:00:17,080
Akuna puring kene yu-ni eninindu nimba mele:

3
00:00:17,080 --> 00:00:23,080
“Na Pulu Yili kene popu topu ung nimbú pukuraliinga eni ya molai.”

4
00:00:23,080 --> 00:00:24,400
nirim.

5
00:00:24,400 --> 00:00:36,580
Aku-sipa nimba kene Pita kene Jemis kene Jon kene liipa memba pupa kene [‘Na teku kis-singí ulele aima nondupa wendu ombá tekem.’

6
00:00:36,580 --> 00:00:45,840
nimba piliipa kene] yu-yunu buni lakupa liipa numanu kis panjipa kamelena mindili tipili mulurum.

7
00:00:45,840 --> 00:00:48,840
Yu-ni eninindu nimba mele:

8
00:00:48,840 --> 00:00:57,900
“Nanga numanuna buni aima auli te tepam akiliinga na kolumbu mele tekem [kene] eni uru naa peku,

9
00:00:57,900 --> 00:01:00,260
ya mimi-siku kanuku molai.”

10
00:01:00,260 --> 00:01:01,420
nirim.

11
00:01:01,420 --> 00:01:15,960
Aku-sipa nimba kene yunu laye-kolte anjupa pupaliinga koporungu langupa tamalu pepa kene yu-kene nondupa buni wendu ombá akili mele ‘Wendu naa um lem aima kapula.’

12
00:01:15,960 --> 00:01:23,020
nimba Pulu Yili-kene popu tombandu [ung-eku topa] mawa tepa kene nimba mele:

13
00:01:23,020 --> 00:01:24,900
“Nanga Tata,

14
00:01:24,900 --> 00:01:34,160
nu-ni uluma pali kapula tellu akiliinga na mindili nuli no-mingina no nombále ‘Naa nambu.’

15
00:01:34,160 --> 00:01:35,620
nilkena.

16
00:01:35,620 --> 00:01:40,720
Akiliinga-pe ‘Na-ni tepu kene nanu numanu simbu.’

17
00:01:40,720 --> 00:01:43,400
nimbu piliiker mele naa teambu.

18
00:01:43,400 --> 00:01:48,240
Nu-ni kanuku kaí piliiní ulele mindi teambu.”

19
00:01:48,240 --> 00:01:49,460
nirim.

20
00:01:49,460 --> 00:02:02,520
Aku-sipa nimba kene kelepa yunga lumbili anduli yi yupuku muluringna yandu omba kanurum kene enini uru piring kanupa kene Pita-ndu nimba mele:

21
00:02:02,520 --> 00:02:03,880
“Saimon,

22
00:02:03,880 --> 00:02:05,760
nu uru pinu lem.

23
00:02:05,760 --> 00:02:13,660
Nu uru naa pekunu ena-mong laye-kolte manda we kanukunu nokukunu naa molluye?

24
00:02:13,660 --> 00:02:20,800
‘[Kurumanga nuim Seten-ni] oliu kundi tomba kene tepu kis-simulú akiliinga.’

25
00:02:20,800 --> 00:02:29,640
niku kene [uru naa peku] Pulu Yili-kene popu toku ung niku kanuku kaí teku molai.

26
00:02:29,640 --> 00:02:32,300
Sika ‘tepu konjamili.’

27
00:02:32,300 --> 00:02:41,740
nimbu numanale-ni piliilimulu akiliinga-pe temuláliinga kangiele enimbu molupa tondulu naa pulimú.”

28
00:02:41,740 --> 00:02:42,920
nirim.

29
00:02:42,920 --> 00:02:53,880
Aku-sipa nimba kene yu alsupa anju pupa ui Pulu Yili-kene popu topa ung nimba mawa tirim akili mele alsupa nirim.

30
00:02:53,880 --> 00:03:01,640
Alsupa yandu urum kene enini uru aima urum-na alsuku uru piring kanurum.

31
00:03:01,640 --> 00:03:11,000
Enini uru piringeliinga pipili kolku mundu-mong teku kene yunundu ung ningí te naa piliiring.

32
00:03:11,000 --> 00:03:23,320
[Alsupa] wale yupuku-sipaliinga [anju pupa Pulu Yili-kene popu topa ung nimbándu pupa] kelepa yandu omba kene yu-ni eninindu nimba mele:

33
00:03:23,320 --> 00:03:27,980
“Nambimuna we uru peku múlu liiku molemeleye?

34
00:03:27,980 --> 00:03:30,080
Kapula peayo!

35
00:03:30,080 --> 00:03:40,960
Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili [toku kunjingí] ulu-pulu-kis telemele yima liiku singí ena-mongale wendu ombá tekem.

36
00:03:40,960 --> 00:03:44,140
Ola angiliiku pamili wai!

37
00:03:44,140 --> 00:03:48,880
Na liipa ele-tu yima simba yili okum kanai!”

38
00:03:48,880 --> 00:03:50,520
nirim.

39
00:03:50,520 --> 00:04:02,680
Yesos-ni [kolea Gesemani yunga lumbili andúlimandu] aku-sipa nimba mulupili yu lumbili anduli rurepu akumanga yi Judas urum.

40
00:04:02,680 --> 00:04:06,480
Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene,

41
00:04:06,480 --> 00:04:12,300
Pulu Yili-nga ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene,

42
00:04:12,300 --> 00:04:15,320
Juda-yambumanga tápu-yima kene,

43
00:04:15,320 --> 00:04:19,040
yi kanuma-ni liiku munduring yi pulele,

44
00:04:19,040 --> 00:04:26,900
yambu tuli lu-koyama kene kimbulúma kene meku Judas kene uring.

45
00:04:26,900 --> 00:04:45,820
Ui Yesos mulurumna naa wangi Yesos Juda-yi aulima liipa simba nimba panjurum yi [Judas-ni] enini Yesos yu sumbulsuli kapula kanuku bi singí mele nimba sipa kene nimba mele:

46
00:04:45,820 --> 00:04:52,040
“Na-ni yi te kanupu kene kanglumbu akili Yesos mindi.

47
00:04:52,040 --> 00:04:55,980
Yunu ambolku liiku ka siku meku pai.”

48
00:04:55,980 --> 00:04:57,060
nirim.

49
00:04:57,060 --> 00:05:06,640
[Yi akuma] uring kene [Judas] yunu Yesos mulurumna sumbi-sipa omba kene “Rapai,

50
00:05:06,640 --> 00:05:08,860
nu akuna mulúnu lem.”

51
00:05:08,860 --> 00:05:12,500
nimba omba yunu kanglurum.

52
00:05:12,500 --> 00:05:18,520
Aku-sipa tirim kanuku kene Yesos liiku ka siring.

53
00:05:18,520 --> 00:05:38,160
Aku-siku tiring kene kanupa kene [Yesos-kene] nondupa angiliiring yi te-ni yunga lu-koyale kulu topa wendu liipa Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupaliinga kendemande-yi te topa yunga kum te topa laká linjirim,

54
00:05:38,160 --> 00:05:40,640
kum akili wendu urum.

55
00:05:40,640 --> 00:05:47,320
Kanu-kene Yesos-ni [yu ka singí uring] yimandu nimba mele:

56
00:05:47,320 --> 00:05:51,460
“Na ‘yambu topa wa nuli yi te moliu.’

57
00:05:51,460 --> 00:06:00,500
niku piliiku kene na ka singíndu yambu tuli lu-koyama kene kimbulúma kene meku okumeleye?

58
00:06:00,500 --> 00:06:17,560
Lku-temboll [lku-kerina we-yambuma máku toku molemele] koleana taki-taki eni-kene wasie molemulu kene ung-bo tonjupu mani sipu moliu kene na liiku ka naa silimele kanili.

59
00:06:17,560 --> 00:06:29,220
Akiliinga-pe [Pulu Yili-nga] bukna turing pelemú akili mele kamu wendu ombáliinga eni tingí tekemele uluma wendu okum.”

60
00:06:29,220 --> 00:06:30,520
nirim.

61
00:06:30,520 --> 00:06:36,920
Kanu-kene yu lumbili anduli yima pali [‘Oliu wasie ka singí.’

62
00:06:36,920 --> 00:06:43,720
niku piliiku kene] yu munduku kelku enini takara toku puring.

63
00:06:43,720 --> 00:06:50,740
Kang-yi te múlu tiluele mindi pakupa Yesos lumbili andurum.

64
00:06:50,740 --> 00:06:56,460
Kang kanili [Yesos liiku ka siring yima-ni] ambuluring kene

65
00:06:56,460 --> 00:06:59,540
yunga múlele [mindi] ambolku molangi,

66
00:06:59,540 --> 00:07:05,160
méle te naa panjipa giu-gau takara talupa purum.

67
00:07:05,160 --> 00:07:14,780
Kanu-kene Yesos [ka siku kene] Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale mulurumna meku puring.

68
00:07:14,780 --> 00:07:18,340
Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene,

69
00:07:18,340 --> 00:07:21,160
Juda-yambumanga tápu-yima kene,

70
00:07:21,160 --> 00:07:26,460
[Pulu Yili-nga] ung-manimanga puluma piliiku ung-bo tunjuring yima kene,

71
00:07:26,460 --> 00:07:30,880
enini pali [‘Yesos kot tenjipu piliamili.’

72
00:07:30,880 --> 00:07:34,260
niku] akuna oku máku turing.

73
00:07:34,260 --> 00:07:40,340
Yesos [meku puring] kene Pita lumbili aelepa táka-nimba pupa,

74
00:07:40,340 --> 00:07:44,940
Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupaliinga lkuna,

75
00:07:44,940 --> 00:07:47,540
lku angiliipa póku tirim,

76
00:07:47,540 --> 00:07:53,900
suku-singina yambu máku turing kolea we lirimna aima sukundu pupa,

77
00:07:53,900 --> 00:07:59,700
[Yesos nokuku muluring] ele-yima kene tepi piliipa mulurum.

78
00:07:59,700 --> 00:08:03,260
Pulu Yili popu tunjuring yi-aulima kene,

79
00:08:03,260 --> 00:08:07,540
Juda-yambumanga yi-kanjolluma pali,

80
00:08:07,540 --> 00:08:17,180
akuma-ni Yesos yu toku kunjingíndu ulu te tepa kis-sirim ulu te ‘Yambu te-ni ‘yu i-sipa i-sipa tepa kis-sirim.’

81
00:08:17,180 --> 00:08:19,200
nipili.’

82
00:08:19,200 --> 00:08:25,920
niku yambu te kururing akiliinga-pe yambu te naa kanuku liiring.

83
00:08:25,920 --> 00:08:32,720
Yambu pulele-ni oku ung mare gólu toku “I-sipa i-sipa tepa kis-sirim.”

84
00:08:32,720 --> 00:08:38,440
niring akiliinga-pe eninga ungma kapula-kapula naa tirim.

85
00:08:38,440 --> 00:08:46,320
Kanu-kene yi mare-ni yunu tepa kis-sirim mele ola angiliiku gólu toku niku mele:

86
00:08:46,320 --> 00:08:50,360
“Yi ili i-sipa nirim piliirimulu:

87
00:08:50,360 --> 00:08:54,280
“[Pulu Yili popu toku kaluli] lku-temboll ili,

88
00:08:54,280 --> 00:09:07,000
mana-yima-ni takuringele na-ni topu tekisipu kene mana-yima-ni kapula naa takungí lku te ena yupuku omba pumba kene alko topu takumbu.”

89
00:09:07,000 --> 00:09:08,120
nirim.

90
00:09:08,120 --> 00:09:12,860
[Yu-ni aku nirimaliinga ‘Yunu Pulu Yili mele moliu.’

91
00:09:12,860 --> 00:09:18,300
nimba piliipa kene aku-sipa nirimele nimba kis-sirimnje].”

92
00:09:18,300 --> 00:09:19,680
niring.

93
00:09:19,680 --> 00:09:24,020
Enini kepe laye-kolte lupa-lupa niring,

94
00:09:24,020 --> 00:09:28,440
eninga ungma kapula-kapula naa-ko tirim.

95
00:09:28,440 --> 00:09:41,080
Aku niring piliipa kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale enini máku turingina ola angiliipa Yesos walsipa kene nimba mele:

96
00:09:41,080 --> 00:09:44,380
“Ung te pundu toku naa nikinuye?

97
00:09:44,380 --> 00:09:53,300
Nu nikunu kis-sirinu mele nikimiliele nambulka ulele nikunu kis-sirinelendu nikimeleye?”

98
00:09:53,300 --> 00:09:54,580
nirim.

99
00:09:54,580 --> 00:10:00,640
Akiliinga-pe Yesos ung te pundu topa naa nimba we angiliirim.

100
00:10:00,640 --> 00:10:08,060
Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale-ni yunu alsupa walsipa piliipa nimba mele:

101
00:10:08,060 --> 00:10:13,100
“Pulu Yili-ni oliu ‘Nokupa konjumba yi te liipu mundumbu.’

102
00:10:13,100 --> 00:10:18,200
nimba makó turum yi-nuim Kraisele sika nu mola móluye?

103
00:10:18,200 --> 00:10:24,060
Kape Nimbu Bi Paka Tonjilimulaliinga Málale nu mola móluye?”

104
00:10:24,060 --> 00:10:25,440
nirim.

105
00:10:25,440 --> 00:10:28,060
Yesos-ni nimba mele:

106
00:10:28,060 --> 00:10:29,700
“Akili na.”

107
00:10:29,700 --> 00:10:31,040
nirim.

108
00:10:31,040 --> 00:10:36,480
“Pe walse Mania Omba Mana-Yi Au Talurum Yili,

109
00:10:36,480 --> 00:10:44,540
Yi Tondulu Olandupa Púliele [kene mélema nokumbandu] yunga ki-bokundu molupa,

110
00:10:44,540 --> 00:10:49,240
kupámanga ola molupa mania ombá eni kanungí.”

111
00:10:49,240 --> 00:10:50,400
nirim.

112
00:10:50,400 --> 00:10:55,940
Aku-sipa nirimaliinga [yunu ‘Pulu Yili mele moliu.’

113
00:10:55,940 --> 00:11:10,600
nimba nirimaliinga] piliipa kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupale-ni [aima piliipa kis piliipa] yunga wale-pakuliele yunu ambulupa sungu sipa kene nimba mele:

114
00:11:10,600 --> 00:11:18,840
“Ekupu yu-ni mong liirim mele nimba simba yambu te kene wasie nambimuna korumulúye?

115
00:11:18,840 --> 00:11:26,120
Yu-yunu aima sika Pulu Yili ung-taka tonjukum piliikumulu.

116
00:11:26,120 --> 00:11:29,080
Nambulka niku piliikimiliye?

117
00:11:29,080 --> 00:11:32,320
[Yu-kene nambulka teamiliye?]”

118
00:11:32,320 --> 00:11:35,660
nirim kene enini niku mele:

119
00:11:35,660 --> 00:11:43,600
“Yunu Pulu Yili ung-taka tonjupa marake tímeliinga topu kunjúmulu lem kapula.”

120
00:11:43,600 --> 00:11:44,900
niring.

121
00:11:44,900 --> 00:11:52,060
Kanu-kene eninga yi mare-ni yunga [kumbi-kerina] lkambe toku kanjuku,

122
00:11:52,060 --> 00:12:01,480
yunga kumbi-kerale múlu te-ni pipi sinjiku kene ki-kumu-ni toku [“Nu ‘Pulu Yili-nga yi te moliu.’

123
00:12:01,480 --> 00:12:03,020
niku piliillu akiliinga] nae-ni nu tokumnje nikunu si!”

124
00:12:03,020 --> 00:12:04,220
niring.

125
00:12:04,220 --> 00:12:07,040
Ele-yima-ni yunu liiku lkarauwa-ni turing.

126
00:12:07,040 --> 00:12:09,660
Kanu-kene Pita lku maniakundu,

127
00:12:09,660 --> 00:12:22,580
yambuma liiku máku toku muluring koleana mulurum kene Pulu Yili popu tunjuring yi-auli olandupaliinga kendemande-ambu te Pita mulurumna omba kene

128
00:12:22,580 --> 00:12:30,280
yunu tepi piliipa mulurum kanupa kene nem-nemi nimba kanupa kene nimba mele:

129
00:12:30,280 --> 00:12:38,340
“Nu wasie Nasaret yi Yesos-kene wasie tapú-toku muluring kanumanga yi te lem.”

130
00:12:38,340 --> 00:12:39,640
nirim.

131
00:12:39,640 --> 00:12:43,020
Pita-ni gólu topa kene “Mólu!”

132
00:12:43,020 --> 00:12:46,920
nimba “Nu nikinu akili na naa piliiker!”

133
00:12:46,920 --> 00:12:48,100
nirim.

134
00:12:48,100 --> 00:12:54,100
Aku-sipa nimba kene lku-keri-puluna purum kene kera kulla ko turum.

135
00:12:54,100 --> 00:13:10,220
Pita yunu lku-keri-puluna pupa mulupili kendemande-ambu kanili-ni yunu kanupa kene akuna angiliiring yambumandu alsupa nimba mele:

136
00:13:10,220 --> 00:13:14,280
“Yi ili Yesos-nga talapena yi te lem.”

137
00:13:14,280 --> 00:13:15,560
nirim.

138
00:13:15,560 --> 00:13:18,700
Pita-ni alsupa “Mólu!”

139
00:13:18,700 --> 00:13:19,940
nirim.

140
00:13:19,940 --> 00:13:32,460
Wallú-kolte penga mele Pita angiliirim kanuna nondupa angiliiring yima-ni [yunu ung laye lupa mele lirim piliiku kene] yunundu niku mele:

141
00:13:32,460 --> 00:13:41,460
“Kolea Gallalli distrik yambuma-ni ung lelemele akili mele nu aku-sikunu ung nikinu piliikumulu.

142
00:13:41,460 --> 00:13:48,000
[Yesos kene yu lumbili anduli yima kolea Gallalli distrik yimako,]

143
00:13:48,000 --> 00:13:51,000
nu kepe Gallalli yi te,

144
00:13:51,000 --> 00:13:55,940
akiliinga ‘Nu aima sika yunga lumbili anduli yi te.’

145
00:13:55,940 --> 00:13:57,440
nimbu piliikumulu.”

146
00:13:57,440 --> 00:13:58,760
niring.

147
00:13:58,760 --> 00:14:07,540
Aku-siku niring kene Pita-ni Pulu Yili-nga bili lepa tondulu mundupa mi lepa kene nimba mele:

148
00:14:07,540 --> 00:14:09,680
“Aima sika niker.

149
00:14:09,680 --> 00:14:13,880
“Eni nikimili yili aima naa kanoliu!

150
00:14:13,880 --> 00:14:18,840
Gólu tokur lem Pulu Yili-ni na topa kunjupili.”

151
00:14:18,840 --> 00:14:19,520
niker.”

152
00:14:19,520 --> 00:14:20,640
nirim.

153
00:14:20,640 --> 00:14:26,720
Aku nirim kene enaliinga kera-kulla wale tale-sipa ko turum.

154
00:14:26,720 --> 00:14:52,140
Aku-sipa tirim-na piliipa kene Yesos-ni yunundu “Kera-kulla wale tale-sipa ko naa tupili nu-ni wale yupuku gólu tokunu kene “Yu naa kanoliu.”

155
00:14:52,140 --> 00:14:54,920
niní.”

156
00:14:54,920 --> 00:14:59,120
nirim ung kanili Pita kelepa piliirim.

157
00:14:59,120 --> 00:15:05,460
Piliipa kene [‘Ama,

158
00:15:05,460 --> 00:15:16,240
aima tepu kis-sindu lam.

159
00:15:16,240 --> 00:15:21,780
‘Aima naa tembu.’

160
00:15:21,780 --> 00:15:28,180
nimbu piliirindu akili mele sika tindu.’

161
00:15:28,180 --> 00:15:34,960
nimba piliipa kene] kola aima lakupa tirim.

