﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:09,200
Cꞌo cꞌa jun achi rbinaꞌan Lázaro aj Betania,

2
00:00:09,200 --> 00:00:10,760
arjaꞌ yawajnak.

3
00:00:10,760 --> 00:00:19,560
Ja Lázaro arjaꞌ cꞌo jun ranaꞌ rbinaꞌan María in triꞌ cꞌo wiꞌ ja María pa Betania chakajaꞌ rachbil ja Marta ja rnimal.

4
00:00:19,560 --> 00:00:23,440
Jariꞌ María ja xuban jutij xucꞌam juleꞌ akꞌom quiꞌ rxulaꞌ,

5
00:00:23,440 --> 00:00:28,400
xucoj chi rkan ja kajaw Jesús in xusuꞌ chi rsamal rwiꞌ.

6
00:00:28,400 --> 00:00:32,920
Ja cꞌa María rachbil Marta ejeꞌeꞌ quetakel rbixic tre ja Jesús,

7
00:00:32,920 --> 00:00:34,960
quewaꞌ quibijel tre riꞌ:

8
00:00:34,960 --> 00:00:36,760
—Kajaw,

9
00:00:36,760 --> 00:00:40,640
ja kaxibal ja congana newajoꞌ ewiꞌ ruqꞌuin,

10
00:00:40,640 --> 00:00:42,160
arjaꞌ yawajnak,

11
00:00:42,160 --> 00:00:44,240
queriꞌ quibijel tre.

12
00:00:44,240 --> 00:00:48,400
Ja cꞌa Jesús tok xcꞌaxaj ja xebix tre quewaꞌ xbij riꞌ:

13
00:00:48,400 --> 00:00:53,880
—Ja yobil tre ja Lázaro ma camíc ta rcꞌamonto pro ja rcꞌamonto quewariꞌ,

14
00:00:53,880 --> 00:00:59,960
triꞌ nkꞌalajin na wiꞌ chi ja Dios arjaꞌ congana rchokꞌakꞌ in congana nim rukꞌij,

15
00:00:59,960 --> 00:01:00,840
in jun chic,

16
00:01:00,840 --> 00:01:05,600
congana nya̱ꞌ na rukꞌij ja Ralcꞌwal Dios rmal,

17
00:01:05,600 --> 00:01:06,240
neꞌe.

18
00:01:06,240 --> 00:01:13,560
Ja Jesús congana nerajoꞌ chi e oxiꞌ Marta in María ja ruchakꞌ in ja Lázaro chakajaꞌ.

19
00:01:13,560 --> 00:01:20,920
Ja cꞌa tok xekaj rbixic ruqꞌuin chi yawaꞌ ja Lázaro arjaꞌ qꞌuejeꞌ chi na caꞌiꞌ kꞌij ja bar cꞌo wiꞌ.

20
00:01:20,920 --> 00:01:25,680
Ja tok tzꞌakati ja caꞌiꞌ kꞌij cꞌacꞌariꞌ xbij chic chique ja rdiscípulo:

21
00:01:25,680 --> 00:01:28,960
—Joꞌ chic jutij chipan ja departamento Judea,

22
00:01:28,960 --> 00:01:29,720
neꞌ chique.

23
00:01:29,720 --> 00:01:33,480
Ja cꞌa rdiscípulo ejeꞌeꞌ quibij tre:

24
00:01:33,480 --> 00:01:34,000
—Rabí,

25
00:01:34,000 --> 00:01:39,760
ja raj Israel ja recꞌo triꞌ laj waꞌan xatqueqꞌuiak tzaꞌn abaj in ¿nawajoꞌ cꞌa natbe chic jutij triꞌ?

26
00:01:39,760 --> 00:01:41,120
xecheꞌ tre.

27
00:01:41,120 --> 00:01:43,560
Ja cꞌa Jesús xcꞌambej jun tzij chiquewach,

28
00:01:43,560 --> 00:01:45,240
quewaꞌ xbij chique riꞌ:

29
00:01:45,240 --> 00:01:49,360
—¿La mta cꞌa cablajuj hora ncaꞌyi ja kꞌij chipan jun kꞌij?

30
00:01:49,360 --> 00:01:56,320
Ja wi pa kꞌij natbini jariꞌ matachokꞌ awakan como ja kꞌij nsakirsan abey chawach.

31
00:01:56,320 --> 00:02:02,280
Ja cꞌa wi chakꞌaꞌ natbini jariꞌ nachokꞌ awakan como mta luz pan awanma ja nsakirsan abey chawach,

32
00:02:02,280 --> 00:02:02,440
neꞌe.

33
00:02:02,440 --> 00:02:04,480
Cꞌacꞌariꞌ xbij chic chique:

34
00:02:04,480 --> 00:02:09,720
—Warnak chic ja Lázaro ja kamigo pro can ninbe ruqꞌuin chi nencꞌasaꞌ,

35
00:02:09,720 --> 00:02:09,720
neꞌ chique.

36
00:02:09,720 --> 00:02:11,120
—Kajaw,

37
00:02:11,120 --> 00:02:13,880
pro wi warnak chic chꞌenchilaꞌ,

38
00:02:13,880 --> 00:02:14,520
ntzur alaꞌ,

39
00:02:14,520 --> 00:02:15,440
xecheꞌ tre.

40
00:02:15,440 --> 00:02:25,360
Pro ja Jesús tok xbij chi warnak ja Lázaro jariꞌ tibij tzij chi cami pro ja nquechꞌob ja discípulo xa jic chi waram rbanon ja Lázaro,

41
00:02:25,360 --> 00:02:26,360
xulaꞌnnak.

42
00:02:26,360 --> 00:02:31,440
Cꞌacꞌariꞌ ja Jesús ni xkꞌalasaj chiquewach chi utz:

43
00:02:31,440 --> 00:02:34,200
—Camnak chic ja Lázaro,

44
00:02:34,200 --> 00:02:34,560
neꞌ chique.

45
00:02:34,560 --> 00:02:35,960
In xbij chic chique:

46
00:02:35,960 --> 00:02:47,320
—Anin ninquicoti ja ma incꞌo ta triꞌ ja tok cami pro emwal ixix tok nbij queriꞌ chewe como jariꞌ cꞌoli rcꞌamonto chewe utzcꞌa chi nyukeꞌ más ecꞌuꞌx wqꞌuin.

47
00:02:47,320 --> 00:02:50,360
Pro camic joꞌ tekatzꞌataꞌ,

48
00:02:50,360 --> 00:02:50,560
neꞌ chique.

49
00:02:50,560 --> 00:02:53,240
Ja cꞌa Tomás ja yoꞌx neꞌxi,

50
00:02:53,240 --> 00:02:56,240
arjaꞌ xbij chique ja rach tak discípulo:

51
00:02:56,240 --> 00:03:02,520
—Joꞌ trij ja Jesús utzcꞌa chi ajoj jun nokcamsax ruqꞌuin chakajaꞌ,

52
00:03:02,520 --> 00:03:03,520
neꞌ chique,

53
00:03:03,520 --> 00:03:05,120
in xebe.

54
00:03:05,120 --> 00:03:11,480
Ja cꞌa tok xeꞌekaji bix tre ja Jesús chi quijiꞌ kꞌij mukun chic ja Lázaro pa jul.

55
00:03:11,480 --> 00:03:15,120
Ja tinamit Betania xa chinakaj Jerusalén cꞌo wiꞌ,

56
00:03:15,120 --> 00:03:18,480
cꞌo la oxiꞌ kilómetro rcojol ruqꞌuin,

57
00:03:18,480 --> 00:03:26,160
in e qꞌuiy ja raj Israel eꞌurkajnak cuqꞌuin ja Marta in María chi nurquiyukbaꞌ quecꞌuꞌx rmal ja cami ja quixibal.

58
00:03:26,160 --> 00:03:32,680
Ja Marta tok xcꞌaxaj chi peti ja Jesús xercꞌuluꞌ pro ja María tzꞌubul can pa jay.

59
00:03:32,680 --> 00:03:36,520
Ja cꞌa Marta tok xucꞌul ja Jesús quewaꞌ xbij tre riꞌ:

60
00:03:36,520 --> 00:03:38,800
—Wajaw,

61
00:03:38,800 --> 00:03:43,120
ja wixta atcꞌo kuqꞌuin maquita cami ja nxibal.

62
00:03:43,120 --> 00:03:48,600
Pro anin wotak chi ja camic xa nak ta nacꞌutuj tre ja Dios nuyaꞌ chawe,

63
00:03:48,600 --> 00:03:49,280
neꞌ tre.

64
00:03:49,280 --> 00:03:51,920
—Ja raxibal can ncꞌastaj rwach,

65
00:03:51,920 --> 00:03:54,440
neꞌe ja Jesús tre.

66
00:03:54,440 --> 00:03:56,920
Ja cꞌa Marta xbij chic tre:

67
00:03:56,920 --> 00:04:05,560
—Anin wotak chi ncꞌastaj na pro tokoriꞌ tok xquecꞌastaji ja camnakiꞌ chipan ja qꞌuisbal kꞌij,

68
00:04:05,560 --> 00:04:06,360
neꞌ tre.

69
00:04:06,360 --> 00:04:08,640
Ja cꞌa Jesús xbij tre:

70
00:04:08,640 --> 00:04:14,520
—Pro nij anin wiꞌ ninyico quixin ja winak chipan ja camíc,

71
00:04:14,520 --> 00:04:17,760
nij anin wiꞌ ninyowi ja utzlaj cꞌaslemal ja mta qꞌuisic trij.

72
00:04:17,760 --> 00:04:24,000
Xa nak ta ja yukul rucꞌuꞌx wqꞌuin arjaꞌ masqui cami pro jariꞌ ma chijutij ta,

73
00:04:24,000 --> 00:04:26,280
ncꞌaseꞌ chi na jutij.

74
00:04:26,280 --> 00:04:33,960
In chakajaꞌ xa nak ta ja cꞌa cꞌas na camic ja wi yukul rucꞌuꞌx wqꞌuin jariꞌ ni mta wiꞌ camíc trij chijutij.

75
00:04:33,960 --> 00:04:36,520
¿La nanimaj ja cꞌa xinbij chawe riꞌ?

76
00:04:36,520 --> 00:04:37,320
neꞌ tre.

77
00:04:37,320 --> 00:04:39,960
—Can nnimaj Wajaw,

78
00:04:39,960 --> 00:04:42,800
anin nnimaj chi atat ja rat Cristo,

79
00:04:42,800 --> 00:04:48,760
atat ja rat Ralcꞌwal Dios ja bitajnak can ojer chi natpi na waweꞌ chwachꞌulew,

80
00:04:48,760 --> 00:04:51,680
neꞌe ja Marta tre.

81
00:04:51,680 --> 00:04:57,520
Ja Marta tok bitaj can rmal ja tzij riꞌ be chi rsiqꞌuixic ja María ja ruchakꞌ.

82
00:04:57,520 --> 00:05:01,080
Ja cꞌa tok xekaj ruqꞌuin pan ekal tzijon ruqꞌuin,

83
00:05:01,080 --> 00:05:02,960
quewaꞌ xbij tre riꞌ:

84
00:05:02,960 --> 00:05:05,200
—Xurkaji ja Maestro,

85
00:05:05,200 --> 00:05:05,920
natrsiqꞌuij,

86
00:05:05,920 --> 00:05:06,600
neꞌ tre.

87
00:05:06,600 --> 00:05:11,880
Ja cꞌa María tok xcꞌaxaj yictaji alnak in be ruqꞌuin ja Jesús.

88
00:05:11,880 --> 00:05:15,560
Ja Jesús arjaꞌ majaꞌn toc chipan ja tinamit,

89
00:05:15,560 --> 00:05:18,960
triꞌ cꞌo can wiꞌ ja bar cꞌul wiꞌ rmal ja Marta.

90
00:05:18,960 --> 00:05:31,560
Ja cꞌa raj Israel ja recꞌo pa jay ruqꞌuin ja María chi ryukbaxic rucꞌuꞌx tok quetzꞌat chi yictaji alnak ja María in be ejeꞌeꞌ xetreꞌel trij chakajaꞌ in quewaꞌ quibij chibil tak quiꞌ riꞌ:

91
00:05:31,560 --> 00:05:35,760
—Triꞌ nbe wiꞌ ja bar mukun wiꞌ ja camnak,

92
00:05:35,760 --> 00:05:37,440
triꞌ neꞌokꞌ chi wiꞌ,

93
00:05:37,440 --> 00:05:38,280
xecheꞌe.

94
00:05:38,280 --> 00:05:45,280
Ja María tok xekaji ja bar cꞌo wiꞌ ja Jesús tok xutzꞌat xuqueꞌ chwach in xbij tre:

95
00:05:45,280 --> 00:05:45,720
—Wajaw,

96
00:05:45,720 --> 00:05:49,920
ja wixta atcꞌo kuqꞌuin maquita cami ja nxibal,

97
00:05:49,920 --> 00:05:50,600
neꞌ tre.

98
00:05:50,600 --> 00:06:03,040
Ja cꞌa Jesús tok xutzꞌat ja María chi rmajon okꞌej in ja juleꞌ chic aj Israel e rachbil chakajaꞌ quimajon okꞌej arjaꞌ congana junwiꞌ xunaꞌ,

99
00:06:03,040 --> 00:06:06,080
congana xkꞌututuj riꞌ ja ranma rmal bis

100
00:06:06,080 --> 00:06:07,880
in xcꞌaxaj chique:

101
00:06:07,880 --> 00:06:10,640
—¿Bar cꞌa emukun wiꞌ?

102
00:06:10,640 --> 00:06:11,040
neꞌ chique.

103
00:06:11,040 --> 00:06:11,840
—Kajaw,

104
00:06:11,840 --> 00:06:13,640
joꞌ mpeꞌ tekatzꞌataꞌ,

105
00:06:13,640 --> 00:06:14,120
xecheꞌ tre.

106
00:06:14,120 --> 00:06:16,400
Ja cꞌa Jesús xumaj okꞌej.

107
00:06:16,400 --> 00:06:22,120
Ja cꞌa raj Israel tok quetzꞌat chi rmajon okꞌej quewaꞌ quibij riꞌ:

108
00:06:22,120 --> 00:06:23,160
—Tetzꞌataꞌ mpeꞌ leꞌ,

109
00:06:23,160 --> 00:06:25,640
ni kꞌalaj chi congana nrajoꞌ ja Lázaro,

110
00:06:25,640 --> 00:06:26,280
xecheꞌe.

111
00:06:26,280 --> 00:06:29,120
Pro ecꞌoli chique quewaꞌ quibij riꞌ:

112
00:06:29,120 --> 00:06:36,760
—Ja wi xujak rwach ja rachi ja moy ¿la maquita cꞌa cowin ariꞌ xtzursaj ja Lázaro in maquita cami?

113
00:06:36,760 --> 00:06:37,120
xecheꞌe.

114
00:06:37,120 --> 00:06:44,480
Jutij chic ja Jesús congana junwiꞌ xunaꞌ rumac bis in be ja bar mukun wiꞌ ja Lázaro.

115
00:06:44,480 --> 00:06:47,160
Cꞌo jun jul cꞌoton chwach jun jayuꞌ,

116
00:06:47,160 --> 00:06:51,360
chipan mukun wiꞌ in tzꞌapin ruchiꞌ tre jun nimlaj abaj.

117
00:06:51,360 --> 00:06:53,480
—Tewasaj ja rabaj leꞌ,

118
00:06:53,480 --> 00:06:56,320
neꞌe ja Jesús chique.

119
00:06:56,320 --> 00:07:00,600
Ja cꞌa Marta ja ranaꞌ ja camnak arjaꞌ xbij tre:

120
00:07:00,600 --> 00:07:01,560
—Wajaw,

121
00:07:01,560 --> 00:07:05,320
jalaꞌ chuw chic como tuban quijiꞌ kꞌij ticami,

122
00:07:05,320 --> 00:07:06,520
neꞌ tre.

123
00:07:06,520 --> 00:07:14,680
—¿La ma xinbij ta cꞌa chawe ja wi nyukeꞌ acꞌuꞌx wqꞌuin natzꞌat na chi ja Dios congana rchokꞌakꞌ in congana nim rukꞌij?

124
00:07:14,680 --> 00:07:17,240
neꞌe ja Jesús tre.

125
00:07:17,240 --> 00:07:22,640
Cꞌacꞌariꞌ quiwasaj ja rabaj chuchiꞌ ja jul ja bar mukun wiꞌ ja camnak.

126
00:07:22,640 --> 00:07:26,080
Ja cꞌa Jesús caꞌy chicaj in quewaꞌ xbij riꞌ:

127
00:07:26,080 --> 00:07:28,160
—Nataꞌ,

128
00:07:28,160 --> 00:07:32,520
anin nmaltioxij chawe chi xacꞌwaxaj ja xincꞌutuj chawe.

129
00:07:32,520 --> 00:07:48,080
Pro anin bien wotak chi ni nacꞌwaxaj wiꞌ ja ncꞌutuj chawe xarwariꞌ quewaꞌ nbij chawe camic utzcꞌa ja winak ja quimolon quiꞌ riꞌ ejeꞌeꞌ nquicꞌaxaj ja nintajini nbij chawe in nquinimaj chi atat attakyonpi wxin,

130
00:07:48,080 --> 00:07:50,760
neꞌ tre ja Tatixel.

131
00:07:50,760 --> 00:07:57,600
Ja tok bitaji tzij riꞌ rmal ja Jesús arjaꞌ tzijon chic jutij pro ni cow tzijoni,

132
00:07:57,600 --> 00:07:59,040
quewaꞌ xbij riꞌ:

133
00:07:59,040 --> 00:08:00,680
—Lázaro,

134
00:08:00,680 --> 00:08:01,720
catelto,

135
00:08:01,720 --> 00:08:02,700
neꞌe.

136
00:08:02,700 --> 00:08:06,200
Cꞌacꞌariꞌ xelto ja Lázaro pro ma camnak chi ta.

137
00:08:06,200 --> 00:08:11,240
Ja rukꞌaꞌ rkan batzꞌon pa tziak in batzꞌon rpalaj tre jun suꞌt.

138
00:08:11,240 --> 00:08:13,600
Ja cꞌa Jesús xbij chique:

139
00:08:13,600 --> 00:08:14,960
—Tequiraꞌ,

140
00:08:14,960 --> 00:08:16,840
teyaꞌaꞌ lugar tre chi nbe,

141
00:08:16,840 --> 00:08:19,040
neꞌ chique.

142
00:08:19,040 --> 00:08:27,000
Ja cꞌa raj Israel ja cachbilanel ja María ejeꞌeꞌ tok quetzꞌat ja xuban ja Jesús e qꞌuiy chique yukeꞌ chic quecꞌuꞌx ruqꞌuin.

143
00:08:27,000 --> 00:08:28,880
Pro ecꞌo chic juleꞌ chique,

144
00:08:28,880 --> 00:08:31,520
ejeꞌeꞌ xebe cuqꞌuin ja fariseo,

145
00:08:31,520 --> 00:08:34,480
xequibij chique ja milagro ja xuban ja Jesús.

146
00:08:34,480 --> 00:08:44,240
Ja cꞌa jefe quixin sacerdote e cachbil ja fariseo ejeꞌeꞌ xequemol ja juleꞌ chic cach kꞌetol tak tzij in quewaꞌ quibij chique riꞌ:

147
00:08:44,240 --> 00:08:46,640
—¿Nak nkaban cꞌawaꞌ?

148
00:08:46,640 --> 00:08:49,400
Congana takaꞌan milagro nuban ja Jesús.

149
00:08:49,400 --> 00:08:58,480
Ja wi xtikayaꞌ lugar tre chi nuban más jariꞌ ma cꞌayew ta chi nyukeꞌ quecꞌuꞌx ja winak ruqꞌuin pro ni canojelal.

150
00:08:58,480 --> 00:09:02,200
Jariꞌ neyictajto ja raj Roma,

151
00:09:02,200 --> 00:09:06,360
nurquiyojoꞌ ja katemplo rachbil ja katinamit chakajaꞌ,

152
00:09:06,360 --> 00:09:07,320
xecheꞌ chique.

153
00:09:07,320 --> 00:09:10,560
Cꞌo cꞌa jun chique rbinaꞌan Caifás,

154
00:09:10,560 --> 00:09:14,640
arjaꞌ ocnak lokꞌlaj sacerdote chipan ariꞌ junaꞌ.

155
00:09:14,640 --> 00:09:16,920
Quewaꞌ xbij ja Caifás chique riꞌ:

156
00:09:16,920 --> 00:09:20,240
—Ixix takaꞌan majun nixcowini nechomij.

157
00:09:20,240 --> 00:09:29,520
Xa matichꞌobtaj emwal chi más na utz nokeli ja xa jun ncam pa kaqꞌuexwach ja rok aj Israel chwach ja nqꞌuisi chi jun ja tinamit,

158
00:09:29,520 --> 00:09:30,840
neꞌ chique.

159
00:09:30,840 --> 00:09:35,760
Ja Caifás arjaꞌ majun rnaben chi Dios yoꞌ tre ja tzij xbij.

160
00:09:35,760 --> 00:09:50,960
Como arjaꞌ ocnak lokꞌlaj sacerdote chipan ariꞌ junaꞌ chewiꞌ tok Dios xuyaꞌ tre chi xbij pon nak ja majaꞌn tiban tre ja Jesús chi arjaꞌ ncam na pa quicuenta ja tinamit Israel.

161
00:09:50,960 --> 00:09:54,920
Pro ma queyon ta ja raj Israel ncam pa quicuenta,

162
00:09:54,920 --> 00:10:04,800
arjaꞌ nerumol na chakajaꞌ canojel ja winak ja neꞌoc na e ralcꞌwal Dios ja recꞌo nojel rwachꞌulew utzcꞌa xa jun nuban chique canojelal.

163
00:10:04,800 --> 00:10:12,920
Jariꞌ kꞌij quemajto rchꞌobic ja kꞌetol tak tzij nak nqueban tre ja Jesús chi nquicamsaj.

164
00:10:12,920 --> 00:10:25,880
Rmalcꞌariꞌ tok ja Jesús arjaꞌ ma kas ta qꞌuejeꞌ chic chiquicojol ja raj Israel pro be chipan jun tinamit rbinaꞌan Efraín ja cꞌo chinakaj jun lugar ja kas talani.

165
00:10:25,880 --> 00:10:27,160
Ja tok xekaji,

166
00:10:27,160 --> 00:10:29,920
triꞌ qꞌuejeꞌ wiꞌ e rachbil ja rdiscípulo.

167
00:10:29,920 --> 00:10:36,760
Xa nnakajinto ja nmakꞌij quixin ja raj Israel rbinaꞌan pascua.

168
00:10:36,760 --> 00:10:42,760
E qꞌuiy ja winak ja tok xajalal majaꞌn terilaꞌ ja nmakꞌij xeꞌelto pa tak quitinamit,

169
00:10:42,760 --> 00:10:50,600
xebe pa Jerusalén chi rbanic juleꞌ costumbre ja nquichꞌachꞌojirsbej pon quiꞌ caniꞌ nrajoꞌ ja quireligión.

170
00:10:50,600 --> 00:10:54,080
Ja cꞌa winak quimajon rcanoxic ja Jesús,

171
00:10:54,080 --> 00:10:59,160
ecꞌo chipan ja nimlaj templo xin Dios in quemaj rcꞌaxaxic chibil tak quiꞌ:

172
00:10:59,160 --> 00:11:01,520
—¿Nak nechꞌob ixix tre ja Jesús,

173
00:11:01,520 --> 00:11:02,760
la npeti,

174
00:11:02,760 --> 00:11:04,760
la nurbanaꞌ ja nmakꞌij owi ma can ta?

175
00:11:04,760 --> 00:11:05,480
necheꞌe.

176
00:11:05,480 --> 00:11:12,120
Ja cꞌa jefe quixin sacerdote e cachbil ja fariseo cꞌo chic jun orden quiyaꞌon,

177
00:11:12,120 --> 00:11:13,760
quewaꞌ nbij ja orden riꞌ:

178
00:11:13,760 --> 00:11:19,280
—Xa nak ta xtotakini bar cꞌo wiꞌ ja Jesús tiyaꞌaꞌ rbixic chake.

179
00:11:19,280 --> 00:11:25,680
Queriꞌ queban utzcꞌa chi nquechap ja Jesús in nquecoj preso.

