﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:11,560
Yesusi aulkana pumbá purumu kinia mongo kiri lierimu ye se molorumu kanorumu.

2
00:00:11,560 --> 00:00:15,760
Anumuni olona sukundu mongo kiri lielimu merimu.

3
00:00:15,760 --> 00:00:19,680
Pe yu lombili andoli yemane yu mangilku ninguli:

4
00:00:19,680 --> 00:00:21,160
“Rapai,

5
00:00:21,160 --> 00:00:28,320
nawene ulu-pulu-kiri serimumunga i yemonga anumuni yu olona sukundu mongo kiri lielimu merimuye?

6
00:00:28,320 --> 00:00:32,480
Yemo yuyu serimu molo anumu lapatolone seringiliye?”

7
00:00:32,480 --> 00:00:33,680
niringi.

8
00:00:33,680 --> 00:00:35,480
Yesusini nimbale:

9
00:00:35,480 --> 00:00:43,500
“Yemo yuni kepe anumu lapatolone kepe ulu-pulu-kiri se seringimunga yu mongo kiri naa lierimu.

10
00:00:43,500 --> 00:00:49,920
‘Pulu Yemonga ulu-tondolo se i yemo-kinia mona wendo opili yomboma pali kanangi.’

11
00:00:49,920 --> 00:00:52,360
nimba i yemo mongo kiri lierimu.

12
00:00:52,360 --> 00:01:00,480
I walemo pora naa nimba ena u naa pupili na lipa mundorumu yemonga kongonomo paa semolo.

13
00:01:00,480 --> 00:01:04,060
Ipu lemba kinia yombo sene manda kongono naa sembá.

14
00:01:04,060 --> 00:01:06,800
Na i ma-koleana molopole,

15
00:01:06,800 --> 00:01:10,800
na ma-koleana yombomanga pa sendélimu molio.”

16
00:01:10,800 --> 00:01:12,000
nirimu.

17
00:01:12,000 --> 00:01:20,880
Aku nimbale yu mana elkambe topa mamo kinia ambolopa topele-mapele topale yemonga mongotolonga kandopa nimbale:

18
00:01:20,880 --> 00:01:26,040
“Nu nomu Silloamo pungu kumbi-kerena no le-pu.”

19
00:01:26,040 --> 00:01:26,880
nirimu.

20
00:01:26,880 --> 00:01:31,440
(Silloamonga ungu-pulumu ‘lipa mundoli’.)

21
00:01:31,440 --> 00:01:36,240
Yu akuna pumba kumbikerena no lierimu kinia mongotolo peanga lierimu,

22
00:01:36,240 --> 00:01:38,660
mélema kanolepa ulkando purumu.

23
00:01:38,660 --> 00:01:43,280
Kanu-kinia yunga kolea yomboma kinia “Yu kou-mone siee.”

24
00:01:43,280 --> 00:01:54,060
nimba u aulkana mawa sepa molorumu kanoringi yomboma kinia yu aku sipa orumu kanokole onone onono anju yando angelema ningu mangilku ninguli:

25
00:01:54,060 --> 00:01:56,120
“I-yemo u “Kou-mone sie.”

26
00:01:56,120 --> 00:01:58,780
nimba mawa sepa molorumu kanu yemonje?”

27
00:01:58,780 --> 00:02:00,260
niringi.

28
00:02:00,260 --> 00:02:01,920
Marene ninguli:

29
00:02:01,920 --> 00:02:02,900
“Sika,

30
00:02:02,900 --> 00:02:05,060
yu aku yemo mindi.”

31
00:02:05,060 --> 00:02:06,760
niringi.

32
00:02:06,760 --> 00:02:08,040
Marene ninguli:

33
00:02:08,040 --> 00:02:08,760
“Mólo.

34
00:02:08,760 --> 00:02:11,900
Olo kumbi-kere selu-sipa na-kolo i yemo lupa.”

35
00:02:11,900 --> 00:02:13,440
niringi.

36
00:02:13,440 --> 00:02:17,880
Aku-sipa na-kolo yemo yuyu tondolo mundupa nimbale:

37
00:02:17,880 --> 00:02:20,620
“Ye kanumu na mindi.”

38
00:02:20,620 --> 00:02:22,120
nirimu.

39
00:02:22,120 --> 00:02:24,440
Onone pundu toko ninguli:

40
00:02:24,440 --> 00:02:28,420
“Nunga mongotolo nambi senu kinia peanga liemuye?”

41
00:02:28,420 --> 00:02:29,960
niringi kinia

42
00:02:29,960 --> 00:02:32,000
yuni pundu topa nimbale:

43
00:02:32,000 --> 00:02:37,780
“Ye se ‘Yesusi’ nilimili kanumuni olí lipa mongotolonga ape kandopa nimbale:

44
00:02:37,780 --> 00:02:41,560
“Silloamo nomu pungu kumbi-kerena no le-pu.”

45
00:02:41,560 --> 00:02:47,720
nimu kinia pumbu kumbi-kerena no le-pundu kinia nanga mongotolo peanga liemu-na kolea kanondu.”

46
00:02:47,720 --> 00:02:48,940
nirimu.

47
00:02:48,940 --> 00:02:51,720
“Aku yemo sena molemoye?”

48
00:02:51,720 --> 00:02:53,400
niringi kinia

49
00:02:53,400 --> 00:02:55,120
“Na naa kanondu.”

50
00:02:55,120 --> 00:02:56,600
nirimu.

51
00:02:56,600 --> 00:03:02,540
Ye u mongo kiri lierimumu yombomane Parisi yema moloringina mengo puringi.

52
00:03:02,540 --> 00:03:04,180
Kanu-kinia,

53
00:03:04,180 --> 00:03:12,080
Yesusini le-olí lipa yemonga mongotolonga ape kandopale yemonga mongotolo ‘kelepa peanga liepili.’

54
00:03:12,080 --> 00:03:16,920
nirimu kanu walemo ˻koro moloringi˼ wale Sambate kinia serimu,

55
00:03:16,920 --> 00:03:21,300
akumunga Parisi yemane kepe yu mangilku ninguli:

56
00:03:21,300 --> 00:03:25,680
“Nunga mongotolo nambi sepa peanga liemuye?”

57
00:03:25,680 --> 00:03:27,140
niringi.

58
00:03:27,140 --> 00:03:29,040
Yemone pundu topa nimbale:

59
00:03:29,040 --> 00:03:34,240
“Nanga mongotolonga olí ape kandomu kinia na kumbi-kerena no liendu,

60
00:03:34,240 --> 00:03:36,440
kiniá na mongotolone kanokoro.”

61
00:03:36,440 --> 00:03:37,660
nirimu.

62
00:03:37,660 --> 00:03:39,800
Parisi ye marene ninguli:

63
00:03:39,800 --> 00:03:44,360
“I yemo Sambate walemo naa pilipa we andolemo,

64
00:03:44,360 --> 00:03:49,520
aku sipa ulu-pulu-kiri selemomonga Pulu Yemone yu naa lipa mundorumu lémo.”

65
00:03:49,520 --> 00:03:51,000
niringi.

66
00:03:51,000 --> 00:03:53,680
Aku-sipa na-kolo marene ninguli:

67
00:03:53,680 --> 00:04:04,300
“Pulu Yemone lipa tapondomba kinia mindi yombo sene i ulu-tondoloma mele manda sembá aku sipa mele ye ulu-pulu-kiri selemo sene manda selkaye?”

68
00:04:04,300 --> 00:04:05,540
niringi.

69
00:04:05,540 --> 00:04:11,420
Akumunga ono anju yando angelema ningu konopu seluna pupili naa moloringi.

70
00:04:11,420 --> 00:04:15,940
Akumunga mongo u kiri lierimu yemo kelko mangilku ninguli:

71
00:04:15,940 --> 00:04:22,640
“Kanu yemone nunga mongotolo sepa peanga sendemu akumunga yundu nu nambolka konopu lekenoye?”

72
00:04:22,640 --> 00:04:24,220
niringi.

73
00:04:24,220 --> 00:04:26,600
Yemone pundu topa nimbale:

74
00:04:26,600 --> 00:04:32,660
“Yu Pulu Yemone ungu-umbu tondolemoma pilipa yomboma nimba silimú ye se.”

75
00:04:32,660 --> 00:04:33,740
nirimu.

76
00:04:33,740 --> 00:04:37,560
Aku-sipa na-kolo Juda ye awilimane ninguli:

77
00:04:37,560 --> 00:04:41,440
“‘I yemo u yunga mongotolo paa sika kiri lierimu,

78
00:04:41,440 --> 00:04:43,700
pe kiniá peanga liemu.’

79
00:04:43,700 --> 00:04:45,100
nimbu ‘sika lémo.’

80
00:04:45,100 --> 00:04:47,040
nimbu we kuru naa mondomolo.

81
00:04:47,040 --> 00:04:53,880
Yu olione kanopo imbi naa silimulu kene anumu lapatolo mangilipu piliamili wale.”

82
00:04:53,880 --> 00:04:55,500
niringi.

83
00:04:55,500 --> 00:05:00,200
Kanu-kinia anumu lapatolo oringili kinia mangilku ninguli:

84
00:05:00,200 --> 00:05:02,740
“I yemo olonga marenaye?

85
00:05:02,740 --> 00:05:06,200
“Anumuni merimu kinia mongotolo kiri lierimu.”

86
00:05:06,200 --> 00:05:08,160
nilimbilí kanu yemo imuye?

87
00:05:08,160 --> 00:05:12,260
Aku liemu kiniá nambi sepa mongotolone kanolemoye?”

88
00:05:12,260 --> 00:05:13,780
niringi.

89
00:05:13,780 --> 00:05:16,780
Anumu lapatolone pundu toko ninguli:

90
00:05:16,780 --> 00:05:18,480
“Yu sika oltonga malo,

91
00:05:18,480 --> 00:05:23,620
anumuni merimu kinia yunga mongotolo kiri lielimu merimu yemo olto kanokombolo.

92
00:05:23,620 --> 00:05:29,860
Aku-na-kolo kiniá yunga mongotolo peanga liemumu nambi sepa semunje olto naa kanombulu.

93
00:05:29,860 --> 00:05:34,480
Yu nawene mongotolo sepa peanga sendemunje akumu olto naala kanombulu.

94
00:05:34,480 --> 00:05:40,480
Yu ye yumu molemo kene yu semu mele yuyu nimba sipili yu mangilku piliaa.”

95
00:05:40,480 --> 00:05:42,200
niringili.

96
00:05:42,200 --> 00:05:48,040
Anumu lapatolo Juda ye awilima pipili kolkole aku siku niringili.

97
00:05:48,040 --> 00:05:51,420
Juda ye awilimane u ningu panjiku ninguli:

98
00:05:51,420 --> 00:05:57,580
“Yombo sene ‘Yesusi yu sika Pulu Yemone lipa mundorumu ye nokoli Karasimu.’

99
00:05:57,580 --> 00:06:06,800
nimu liemu aku yombomo ulkana maku topo Pulu Yemonga ungumu pilielemolo ulkamanga naa opili kamu makoromolo.”

100
00:06:06,800 --> 00:06:08,960
niringimunga aku siku niringili.

101
00:06:08,960 --> 00:06:19,480
U ye awilimane aku siku ningu panjeringimu anumu lapatolo pilkuli “Yu ye yumu kene yuyu nipili mangilku piliaa.”

102
00:06:19,480 --> 00:06:21,020
niringili.

103
00:06:21,020 --> 00:06:27,600
Juda ye awilimane kelko talo siku u mongo kiri lierimu yemo “U.”

104
00:06:27,600 --> 00:06:29,740
ningu yundu ninguli:

105
00:06:29,740 --> 00:06:32,400
“Nuni ‘Pulu Yemo pilipa molemo.’

106
00:06:32,400 --> 00:06:34,880
ningu kolo naa toko,

107
00:06:34,880 --> 00:06:37,880
nu semu mele sumbi siku olio piliamili ningu si!

108
00:06:37,880 --> 00:06:42,700
˻Olio Pulu Yemonga ungumu mimi sipu pilielemolo yemane pilkimulu,

109
00:06:42,700 --> 00:06:45,840
˼ ‘ ‘Nunga mongotolo sepa peanga sendemu.’

110
00:06:45,840 --> 00:06:47,880
nikinu yemo yu ulu-pulu-kiri seli yemo.’

111
00:06:47,880 --> 00:06:49,100
nimbu pilkimulu.”

112
00:06:49,100 --> 00:06:50,700
niringi.

113
00:06:50,700 --> 00:06:53,520
Yuni onondo pundu topa nimbale:

114
00:06:53,520 --> 00:06:59,400
“Nanga mongotolo sepa peanga sendemu yemo ulu-pulu-kiri seli yemo molo mólonje,

115
00:06:59,400 --> 00:07:00,400
na naa pilkiru.

116
00:07:00,400 --> 00:07:03,740
Aku-na-kolo ulu se na paa sika pilkiru.

117
00:07:03,740 --> 00:07:10,480
U nanga mongotolo paa sika kiri lierimu-na-kolo kiniá nanga mongotolo peanga liemu-na kolea kanokoro,

118
00:07:10,480 --> 00:07:12,660
akumu na paa pilkiru.”

119
00:07:12,660 --> 00:07:14,100
nirimu.

120
00:07:14,100 --> 00:07:18,020
Kanu-kinia onone yu mangilku pilku ninguli:

121
00:07:18,020 --> 00:07:20,040
“Yuni nu nambi semuye?

122
00:07:20,040 --> 00:07:23,740
Nambolka unguri semu kinia nunga mongotolo peanga liemuye?”

123
00:07:23,740 --> 00:07:25,100
niringi.

124
00:07:25,100 --> 00:07:27,560
Yuni pundu topa nimbale:

125
00:07:27,560 --> 00:07:34,360
“Nane ono u nimbu sindu-na-kolo naa pilingindu ungu nindumu pilku mokoli sengi kanumu.

126
00:07:34,360 --> 00:07:37,400
Pe kiniá nambolkare pilingindu kelko ‘ni!’

127
00:07:37,400 --> 00:07:38,640
nikimiliye?

128
00:07:38,640 --> 00:07:42,080
Ono kepe yu lombili pungíndu mangilkimilinje?”

129
00:07:42,080 --> 00:07:43,200
nirimu.

130
00:07:43,200 --> 00:07:48,160
Kanu-kinia onone yu-kinia mumindili kolkole iri toko ninguli:

131
00:07:48,160 --> 00:07:54,600
“Nu aku ye kirimunga lombili andoli yemo na-kolo olio Mosisinga lombili andoli yema.

132
00:07:54,600 --> 00:07:57,080
‘Pulu Yemone sika Mosisi-kinia ungu nirimu.’

133
00:07:57,080 --> 00:08:00,840
nimbu pilipuli ˻‘Mosisi Pulu Yemonga ye awilimu.’

134
00:08:00,840 --> 00:08:06,080
nimbu pilipu molemolo˼-na-kolo i ye kirimu yu serenga molopa orumunje,

135
00:08:06,080 --> 00:08:07,620
olio naa pilkimulu.”

136
00:08:07,620 --> 00:08:09,020
niringi.

137
00:08:09,020 --> 00:08:11,360
Yemone pundu topa nimbale:

138
00:08:11,360 --> 00:08:24,080
“I yemone nanga mongotolo sepa peanga sendemu-na-kolo yu sena molopa orumunje ono Pulu Yemonga ungumu mimi siku pilielemele yemane naa pilielemele akumu paa ulu se lupa.

139
00:08:24,080 --> 00:08:25,760
Olio pilielemolo,

140
00:08:25,760 --> 00:08:31,040
‘Ulu-pulu-kiri selemele yomboma Pulu Yemo mawa seko “Liku tapondou.”

141
00:08:31,040 --> 00:08:34,800
nilimili unguma Pulu Yemo yuni naa pilielemo.

142
00:08:34,800 --> 00:08:38,080
Yombo se ‘Pulu Yemonga imbimu olandopa molopili.’

143
00:08:38,080 --> 00:08:40,080
nimba uluma sepa molopa,

144
00:08:40,080 --> 00:08:40,840
yuni “Sei.”

145
00:08:40,840 --> 00:08:46,480
nilimú mele pilipa selemo yombomo Pulu Yemo mawa sepa “Liku tapondou.”

146
00:08:46,480 --> 00:08:47,920
nilimú unguma yuni pilielemo.’

147
00:08:47,920 --> 00:08:49,520
akumu olio pilielemolo.

148
00:08:49,520 --> 00:09:05,640
U Pulu Yemone mulu matolo serimu kinia kepe yandopa kepe yombo se anumuni merimu kinia olona sukundu mongo kiri lierimu yombomonga mongomo yombo sene sepa peanga senderimu ningu semane selu kepe u sene naa toringi pilierimulu kanumu.

149
00:09:05,640 --> 00:09:12,000
Pulu Yemone i yemo lipa naa mundulkanje yuni aku sipa ulu-tondolo se manda naa selka.”

150
00:09:12,000 --> 00:09:12,880
nirimu.

151
00:09:12,880 --> 00:09:17,360
Yuni aku nirimu-kulu pilkuli onone pundu toko ninguli:

152
00:09:17,360 --> 00:09:22,520
“Nu aminiene merimu kinia ulu-pulu-kiri awisili pepili merimu.

153
00:09:22,520 --> 00:09:25,960
Pe kiniá nuni ‘olio mane siembo.’

154
00:09:25,960 --> 00:09:27,460
konopu lekole nikinuye?”

155
00:09:27,460 --> 00:09:28,980
niringi.

156
00:09:28,980 --> 00:09:35,740
Aku ninguli yu ˻Pulu Yemonga ungumu pilieringi ulkana kamu˼ makororingi.

157
00:09:35,740 --> 00:09:48,820
Juda ye awilimane Yesusini mongotolo sepa peanga senderimu yemo ˻Pulu Yemonga ungumu pilieringi ulkana˼ kamu makororingi kinia pilipale Yesusi yu pumba kanopa nimbale:

158
00:09:48,820 --> 00:09:54,520
“Nu Mania Omba Mana-Ye Au Lierimu Yemo ˻‘Yu sika Pulu Yemone lipa mundorumu˼.’

159
00:09:54,520 --> 00:09:57,000
ningu kuru mondokono molo móloye?”

160
00:09:57,000 --> 00:09:57,920
nirimu.

161
00:09:57,920 --> 00:09:59,680
Yemone mangilipa nimbale:

162
00:09:59,680 --> 00:10:00,480
“Ye-Awilimu,

163
00:10:00,480 --> 00:10:03,640
i ye nikinumu yu nawe?

164
00:10:03,640 --> 00:10:06,160
Nane ‘yu sika aku yemo molemo.’

165
00:10:06,160 --> 00:10:08,760
nimbu kuru mondambo kene ningu si.”

166
00:10:08,760 --> 00:10:10,360
nirimu.

167
00:10:10,360 --> 00:10:11,960
Yesusini nimbale:

168
00:10:11,960 --> 00:10:15,000
“Kanu yemo nu kiniá kanoko moleno.

169
00:10:15,000 --> 00:10:18,360
Kiniá nu-kinia ungu ningu molkombele akumu.”

170
00:10:18,360 --> 00:10:19,520
nirimu.

171
00:10:19,520 --> 00:10:22,000
Kanu-kinia ye kanumuni nimbale:

172
00:10:22,000 --> 00:10:23,000
“Ye-Awilimu,

173
00:10:23,000 --> 00:10:25,360
kiniá ‘Nu aku yemo sika lepomo.’

174
00:10:25,360 --> 00:10:28,240
nimbu kuru mondokoro.”

175
00:10:28,240 --> 00:10:32,880
nimbale Yesusinga imbimu ambolopa paka tondopa yu kape nirimu.

176
00:10:32,880 --> 00:10:34,480
Yesusini nimbale:

177
00:10:34,480 --> 00:10:39,920
“Na ‘yomboma ulu-pulu-kiri seko molemele mele mona liepili piliangi.’

178
00:10:39,920 --> 00:10:42,280
nimbu ma-koleana orundu.

179
00:10:42,280 --> 00:10:46,120
‘Yombo mongo kiri lemóma mongone mélema kanoko,

180
00:10:46,120 --> 00:10:49,280
mongo peanga lemóma mongone mélema naa kanangi.’

181
00:10:49,280 --> 00:10:51,500
nimbu ma-koleana orundu.”

182
00:10:51,500 --> 00:10:52,660
nirimu.

183
00:10:52,660 --> 00:11:01,220
Parisi ye yu pea moloringi marene yuni aku nirimu pilkuli ‘Yu ungu-iku se topa oliondo nikimunje?’

184
00:11:01,220 --> 00:11:03,460
ningu yu mangilku ninguli:

185
00:11:03,460 --> 00:11:05,680
“Nu nambolka ningu nikinuye?

186
00:11:05,680 --> 00:11:07,960
Olionga mongoma kiri lemólaye?”

187
00:11:07,960 --> 00:11:09,260
niringi.

188
00:11:09,260 --> 00:11:10,960
Yesusini nimbale:

189
00:11:10,960 --> 00:11:16,360
“Ononga mongoma kiri lelkanje ononga ‘konopumanga ulu-pulu-kirima pelemo.’

190
00:11:16,360 --> 00:11:17,780
ningu pilkuli,

191
00:11:17,780 --> 00:11:22,640
˻Pulu Yemondo˼ “‘Ulu-pulu-kirima mania pumba konopuma peanga liepili.’

192
00:11:22,640 --> 00:11:23,100
ni.”

193
00:11:23,100 --> 00:11:24,440
nilimolá.

194
00:11:24,440 --> 00:11:28,260
Aku-sipa na-kolo “Mongomane mélema kanolemolo.”

195
00:11:28,260 --> 00:11:33,740
nilimilimunga ononga ulu-pulu-kirima konopumanga we pepili molemele.”

196
00:11:33,740 --> 00:11:37,040
˻nirimu.˼

