﻿1
00:00:05,000 --> 00:00:08,360
Hor-ba nac diidz tzo noꞌ nacioṉ-Italia,

2
00:00:08,360 --> 00:00:21,240
pteedy yâme Pabl no zrieñ meññ-nu yahc lidzyguiib lo ña to mpyquie ni le July ni nac xcapitáṉ to cuib soldad ni rahc cuent lee lahd batallóṉ ni le Augusto.

3
00:00:21,240 --> 00:00:27,640
Güyuꞌ noꞌ leññ to barcü-ro ni ria to ciuda ni le Adramitio ru rbiahz barcü,

4
00:00:27,640 --> 00:00:30,080
no hor-güyuꞌ noꞌ leññu,

5
00:00:30,080 --> 00:00:35,960
ba nuw de ni gyruuw par tzau xtâ ru rbiahz yahc barcü coo ṟegioṉ-Asia.

6
00:00:35,960 --> 00:00:38,720
No zegahc ziyno noꞌ Aristarcü,

7
00:00:38,720 --> 00:00:42,020
meññ-Tesalónyc ni nu lo ṟegioṉ-Macedony.

8
00:00:42,020 --> 00:00:46,300
Ni byre guiaal bydzihñ noꞌ Sidóṉ ru rbiahz barcü.

9
00:00:46,300 --> 00:00:48,160
No July naꞌ,

10
00:00:48,160 --> 00:00:50,900
bioob me Pabl hor-bydzihñ noꞌ uga.

11
00:00:50,900 --> 00:00:57,280
Bdee me ñahz güya Pabl bictixlo xmígü par gucno yâme leeme no ni tedydzé me.

12
00:00:57,280 --> 00:01:01,640
Hor-byruu noꞌ Sidóṉ,

13
00:01:01,640 --> 00:01:03,300
gaguihñ mbedun-ro barcü ni nu noꞌ leññ.

14
00:01:03,300 --> 00:01:08,980
Leewe güdedy noꞌ gahsh gá to lyu ni le Chipre ni nu nisdoo guingybi;

15
00:01:08,980 --> 00:01:11,100
wé nehx ma rxuu mbeꞌ.

16
00:01:11,100 --> 00:01:17,400
Were güdeedy noꞌ to lo nisdoo ru rtzoo Cilicy mdad no Panfilia.

17
00:01:17,400 --> 00:01:20,160
Biaht noꞌ xtâ to guiedzy ni le Mira,

18
00:01:20,160 --> 00:01:22,180
ni nu lo ṟegioṉ-Licia.

19
00:01:22,180 --> 00:01:26,920
Uga bydzial capitáṉ to barcü ni rruu guiedzy-Alejandría,

20
00:01:26,920 --> 00:01:28,480
ria Italia.

21
00:01:28,480 --> 00:01:31,840
Güyuꞌ noꞌ leññu par zo noꞌ.

22
00:01:31,840 --> 00:01:36,600
Modni tziaawy gá za barcü lo nisdoo leññ xtahl dzé,

23
00:01:36,600 --> 00:01:45,720
no modni gucngannu par bydzihñ noꞌ gahsh gá guiedzy-Gnido porni gydze lad gaguihñ mbeꞌ de ru nac diidz zo noꞌ.

24
00:01:45,720 --> 00:01:52,820
Were güdahp noꞌ de ni güdeedy noꞌ xderech sto lyu ni le Cret ni nu nisdoo guingybi.

25
00:01:52,820 --> 00:01:55,400
Ñaz-wé riaꞌn guiedzy-Salmóṉ.

26
00:01:55,400 --> 00:01:58,400
Zo noꞌ leññ barcü gahsh gá coou,

27
00:01:58,400 --> 00:01:59,820
nîcze ngannu,

28
00:01:59,820 --> 00:02:03,440
xtâ glo bydzihñ noꞌ to ru le Buenos Puertos,

29
00:02:03,440 --> 00:02:06,760
ni riaꞌn gahsh to guiedzy ni le Lasea.

30
00:02:06,760 --> 00:02:08,800
Ba xroꞌ tiémp ganiꞌdy noꞌ,

31
00:02:08,800 --> 00:02:12,220
no ba ndzieeby par gxuunn barcü lo nisdoo,

32
00:02:12,220 --> 00:02:14,520
porni ba gadzihñ tiemp-naḻ.

33
00:02:14,520 --> 00:02:15,240
Leewe,

34
00:02:15,240 --> 00:02:17,680
ra Pabl meññ-ziyno leeme:

35
00:02:17,680 --> 00:02:20,740
―Naa rwien ndzieeby mod-zo nó.

36
00:02:20,740 --> 00:02:24,580
Duhn znihty barcü gydibyno gyre yuu ni zidnou.

37
00:02:24,580 --> 00:02:27,760
No dxgann bâḻ dac gydibyno nó znihty.

38
00:02:27,760 --> 00:02:32,720
Per capitáṉ nehx pquee ihqy me ni ra Pabl leeyâme,

39
00:02:32,720 --> 00:02:38,060
ma pquee ihqy me ni ne mpyquie ni risshuunn barcü no ni ne xbixwaanu.

40
00:02:38,060 --> 00:02:41,240
Lgar-rieꞌ naꞌ ru rbiahz barcü,

41
00:02:41,240 --> 00:02:44,060
nehx mosu ñuꞌ meññu tiemp-naḻ;

42
00:02:44,060 --> 00:02:48,140
no leewe casy gyre yâme ne ma mos‑e gyruu noꞌu,

43
00:02:48,140 --> 00:02:53,080
lehdy güieꞌ noꞌ bâḻ beeiy gydzihñ noꞌ xtâ to guiedzy ni le Fenice,

44
00:02:53,080 --> 00:02:57,520
ni nac sto ru rbiahz barcü ru rtzoo Cret mdad,

45
00:02:57,520 --> 00:03:00,520
no lehdy guiaꞌn noꞌu tiemp-naḻ.

46
00:03:00,520 --> 00:03:03,220
Lgar-wé nehx ma rxuu mbedunu,

47
00:03:03,220 --> 00:03:07,000
no rwieꞌu gyrop coo ru riaꞌb ncübidz.

48
00:03:07,000 --> 00:03:10,440
Guzlo byxuu to mbenihs ndoo gá,

49
00:03:10,440 --> 00:03:14,240
nlâdzy yâme beeiy ndzihñ noꞌ uga mod-wé.

50
00:03:14,240 --> 00:03:15,540
Were byruu noꞌ,

51
00:03:15,540 --> 00:03:19,500
zo noꞌ diby coo gá nisdoo ru rtzoo Cret mdad.

52
00:03:19,500 --> 00:03:21,540
Per leer gá zo noꞌ,

53
00:03:21,540 --> 00:03:25,560
byruu to mbedun-ro ni ra yâme lee Euroclidóṉ,

54
00:03:25,560 --> 00:03:27,660
guzlo gaguihñu barcü,

55
00:03:27,660 --> 00:03:30,200
no modé ziyno mbeꞌ leeu.

56
00:03:30,200 --> 00:03:33,720
Di ñaḻ niyno noꞌ leeu ru racdadzy noꞌ.

57
00:03:33,720 --> 00:03:34,900
Ba ru ne mbeꞌ,

58
00:03:34,900 --> 00:03:37,360
bdee noꞌ ñahz tziynou noꞌ.

59
00:03:37,360 --> 00:03:42,920
Güdedy noꞌ sto lyu-yaañ ni le Clauda ni nu nisdoo guingybi,

60
00:03:42,920 --> 00:03:45,760
biaꞌn noꞌ lad-ru ma uxiee rxuu mbeꞌ.

61
00:03:45,760 --> 00:03:52,100
Uga güdahp noꞌ de ni güluꞌ noꞌ barcü-yaañ ni ziyno noꞌ leññ barcü-ro,

62
00:03:52,100 --> 00:03:54,640
per modni gucngannu.

63
00:03:54,640 --> 00:03:56,440
Ru ba gülesy noꞌu,

64
00:03:56,440 --> 00:03:58,740
no güluꞌ noꞌu leññ barcü-ro,

65
00:03:58,740 --> 00:04:00,620
were cuaꞌ yâme duu,

66
00:04:00,620 --> 00:04:03,680
blihby yâme barcü-ro par di gybihshu.

67
00:04:03,680 --> 00:04:09,080
Gumm gadzie yâme tzaaz barcü lo yux gahsh gá ru le Sirte la,

68
00:04:09,080 --> 00:04:14,620
gülety yâme lahr ihqy barcü ni rqueꞌ mbeꞌ lo par tza barcü lo nisdoo,

69
00:04:14,620 --> 00:04:18,640
no luxu bdee yâme ñahz za barcü mod-ne mbeꞌ.

70
00:04:18,640 --> 00:04:22,620
Ni byre guiaal tohzy mdid gaguihñ mbeꞌ barcü,

71
00:04:22,620 --> 00:04:25,500
were cuaꞌ yâme gyre yuu ni zidnou,

72
00:04:25,500 --> 00:04:27,920
psaaby yâme lee lo nzeꞌ.

73
00:04:27,920 --> 00:04:31,020
No ni bionn dzé gyre ni rquihñ leññ barcü,

74
00:04:31,020 --> 00:04:33,480
psaaby noꞌ lee lo nzeꞌ.

75
00:04:33,480 --> 00:04:38,140
No modni xtze nehx bwieꞌ noꞌ xibyniꞌ ncübidz ni mbial.

76
00:04:38,140 --> 00:04:40,320
Ba ne noꞌ nehx zlaa noꞌ,

77
00:04:40,320 --> 00:04:43,740
porni gatzoo gasahc mbedun barcü.

78
00:04:43,740 --> 00:04:47,760
Ba modni xtze dgueññ gahgü meññ-ziaad leññ barcü,

79
00:04:47,760 --> 00:04:49,560
were biahs Pabl,

80
00:04:49,560 --> 00:04:51,380
ra me meññ-wé yahc:

81
00:04:51,380 --> 00:04:55,360
―Bâḻ laꞌd nzoob laꞌd dtiidzaꞌ ñaꞌn nó Cret la,

82
00:04:55,360 --> 00:04:57,880
dac‑e mod-rieꞌ ndedy nó gyrehzy.

83
00:04:57,880 --> 00:05:01,080
No nehx nnihty gyre ni ba bniꞌdy laꞌd neꞌ.

84
00:05:01,080 --> 00:05:02,480
Per di gydzie laꞌd.

85
00:05:02,480 --> 00:05:04,360
Ni to nó nehx zehty.

86
00:05:04,360 --> 00:05:05,640
Nunzy barcü,

87
00:05:05,640 --> 00:05:07,020
wé we znihty.

88
00:05:07,020 --> 00:05:12,960
Ntzie biahd to ángel ni pshahl Dioz ni nacaꞌ xmeññ no ni rtzon xtziiñ,

89
00:05:12,960 --> 00:05:14,860
no ángel wé ra naa:

90
00:05:14,860 --> 00:05:16,080
“Di gydziehbyiꞌ,

91
00:05:16,080 --> 00:05:16,860
Pabl.

92
00:05:16,860 --> 00:05:21,000
Lii nehx zdedy de ni gydzihñiꞌ lo emperador-Cézr.

93
00:05:21,000 --> 00:05:24,560
Por lii we zioob Dioz gyre meññ-zidnoy.”

94
00:05:24,560 --> 00:05:25,360
No leewe,

95
00:05:25,360 --> 00:05:26,580
di gydzie laꞌd.

96
00:05:26,580 --> 00:05:31,360
Naa nannaꞌ Dioz stzoo me ni bidne x‑ángel me naa.

97
00:05:31,360 --> 00:05:38,160
Per barcü rahpu de ni gydzihñu lo yudahñ bahch lyu ru nu nisdoo guingybi.

98
00:05:38,160 --> 00:05:41,200
To guiaal‑e naꞌ,

99
00:05:41,200 --> 00:05:48,380
ni ba byzaꞌ noꞌ beeiy chohp seman de ni ziyno mbedun noꞌ lo nisdoo ni le Adria,

100
00:05:48,380 --> 00:05:55,640
beeiy glaꞌy guiaal meññ-ziyno barcü gunn yâme ba gadzihñ noꞌ gahsh gá lo yudahñ.

101
00:05:55,640 --> 00:06:00,440
Were güloo yâme mdid beeiy blaty guial nzeꞌ.

102
00:06:00,440 --> 00:06:02,980
Rahpu treintayseiz metr.

103
00:06:02,980 --> 00:06:07,480
Ma stoozy delanty gyzac güloo yâme mdid nzeꞌ sto,

104
00:06:07,480 --> 00:06:10,020
ba rahpu veintisiet metr.

105
00:06:10,020 --> 00:06:14,260
Ba rdzie yâme dzicchileꞌ barcü guielaꞌ leññ nzeꞌ,

106
00:06:14,260 --> 00:06:17,780
were cuaꞌ yâme tahp guib-roob ni nliiby,

107
00:06:17,780 --> 00:06:23,640
gülety yâmeu leññ nzeꞌ traz de barcü no blibyno yâmeu barcü,

108
00:06:23,640 --> 00:06:26,480
no riob yâme tzu laaḻ byniꞌ.

109
00:06:26,480 --> 00:06:32,520
No hor-wé meññ-ziyno barcü riñlo nxuunn leññ barcü-yaañ ni nu leññ barcü-ro.

110
00:06:32,520 --> 00:06:36,680
Ptzoo yâme beeiy ni galety zrieñ guib-roob delanty.

111
00:06:36,680 --> 00:06:38,100
Per nehx uliu,

112
00:06:38,100 --> 00:06:40,320
lidxi barcü-yaañ galety yâme.

113
00:06:40,320 --> 00:06:40,840
Niwé bwieꞌ Pabl,

114
00:06:40,840 --> 00:06:46,160
were ra me capitáṉ no zrieñ soldad:

115
00:06:46,160 --> 00:06:49,520
―Bâḻ meññ-wé yahc di guiaꞌn yâme leññ barcü la,

116
00:06:49,520 --> 00:06:51,200
zehty gyre laꞌd‑e.

117
00:06:51,200 --> 00:06:56,680
Were pchug soldad duu ni nliiby barcü-yaañ par biahbu lo nzeꞌ.

118
00:06:56,680 --> 00:06:59,020
Ba zidtzu byniꞌ we naꞌ,

119
00:06:59,020 --> 00:07:02,680
ra Pabl gyre meññ-nu leññ barcü gahgü yâme,

120
00:07:02,680 --> 00:07:04,320
no ra me leeyâme:

121
00:07:04,320 --> 00:07:07,960
―Ba rahp chohp seman dgueññ gahgü laꞌd mbehty,

122
00:07:07,960 --> 00:07:10,920
nunzy nu ihqy laꞌd xnahc gac nó.

123
00:07:10,920 --> 00:07:12,260
Rnabaꞌ laꞌd,

124
00:07:12,260 --> 00:07:15,360
lâ gahgü lehdy tzu gan laꞌd.

125
00:07:15,360 --> 00:07:16,940
Ndruhty de dlahd nó nehx znihty,

126
00:07:16,940 --> 00:07:18,380
¡ni to guitz-ihqy!

127
00:07:18,380 --> 00:07:21,160
Bylux günii Pabl mod-rieꞌ,

128
00:07:21,160 --> 00:07:23,580
cuaꞌ gahc me paṉ lo ña me,

129
00:07:23,580 --> 00:07:26,760
no bdee me xquix Dioz ñaz-lo yâme.

130
00:07:26,760 --> 00:07:28,740
No luxu güdiiz meu,

131
00:07:28,740 --> 00:07:30,960
no guzlo gayahgü me.

132
00:07:30,960 --> 00:07:34,920
Were gyre yâme byxihly no güdahgü yâme zegahc.

133
00:07:34,920 --> 00:07:40,340
Chohp gayuu setentayseiz noꞌ ni ziaad leññ barcü por gyre noꞌ.

134
00:07:40,340 --> 00:07:43,620
Bylux güdahgü yâme ni biuꞌladzy yâme,

135
00:07:43,620 --> 00:07:46,040
cuaꞌ yâme trigü ni biaꞌn,

136
00:07:46,040 --> 00:07:49,800
blee yâme lee lo nisdoo lehdy gucnsehzy barcü.

137
00:07:49,800 --> 00:07:52,600
Ru ba güyuꞌ byniꞌ we naꞌ,

138
00:07:52,600 --> 00:07:54,120
bwieꞌ yâme lyu,

139
00:07:54,120 --> 00:07:56,460
per nehx nann yâme bá glo leeu.

140
00:07:56,460 --> 00:07:59,780
Per ba gawieꞌ yâme coo ru bydo nisdoo,

141
00:07:59,780 --> 00:08:01,460
no ba neññ yudahñ.

142
00:08:01,460 --> 00:08:06,980
No were ra saꞌ yâme güieꞌ yâme bâḻ beeiy guistzihñ yâme barcü lgar-wé.

143
00:08:06,980 --> 00:08:10,960
No pchug yâme xduu guib-caḻ ni nliiby barcü,

144
00:08:10,960 --> 00:08:11,720
biahbu leññ nzeꞌ,

145
00:08:11,720 --> 00:08:19,560
no luxu ptzaꞌdz yâme duu ni nliiby yahc timóṉ ni rtzoo mdad ba lad tza barcü.

146
00:08:19,560 --> 00:08:25,540
Luxu pquee yâme lahr ihqy barcü no biscaa yâmeu delanty par tziyno mbeꞌu,

147
00:08:25,540 --> 00:08:28,660
no guzlo za barcü xderech yudahñ.

148
00:08:28,660 --> 00:08:29,680
Per aaḻ,

149
00:08:29,680 --> 00:08:32,440
bigyleꞌ barcü ru dxie xtahl yux ru rbiiñ nzeꞌ,

150
00:08:32,440 --> 00:08:34,980
no wé biaꞌnu.

151
00:08:34,980 --> 00:08:38,400
Nter glaꞌyu delanty ba ni di rniꞌby.

152
00:08:38,400 --> 00:08:42,380
No traz de leeu galaꞌy oḻ ni riahs lo nisdoo.

153
00:08:42,380 --> 00:08:44,480
Niwé bwieꞌ soldad,

154
00:08:44,480 --> 00:08:50,640
gucladzy yâme ngaꞌdy yâme meññ-ziyno yâme lee ni za lidzyguiib par di gyxoob yâme lo nzeꞌ no gxuunn yâme.

155
00:08:50,640 --> 00:08:53,440
Per capitáṉ,

156
00:08:53,440 --> 00:08:55,680
nehx bdee ñahz ñahcu ze,

157
00:08:55,680 --> 00:08:58,540
porni nehx racladzy me gaty Pabl.

158
00:08:58,540 --> 00:08:59,580
Leewe,

159
00:08:59,580 --> 00:09:00,460
ra me:

160
00:09:00,460 --> 00:09:02,480
“Dxu nann rxoob lo nzeꞌ,

161
00:09:02,480 --> 00:09:05,340
lâ gyxoob par gyruu laꞌd lo yudahñ;

162
00:09:05,340 --> 00:09:08,260
no zrieñ laꞌd ni di raḻ gyxoob,

163
00:09:08,260 --> 00:09:09,800
lâ cuib lo tabl,

164
00:09:09,800 --> 00:09:12,180
o lo behch ni bylaꞌy xchieñ barcü,

165
00:09:12,180 --> 00:09:14,480
lehdy gydzihñ laꞌd lo yudahñ.”

166
00:09:14,480 --> 00:09:18,200
No mod-wé ptzoo yâme lehdy bydzihñ yâme lo yudahñ.

167
00:09:18,200 --> 00:09:22,440
No ni to yâme nehx guhty.

168
00:09:22,440 --> 00:09:25,120
Hor-ba bylaa gyre noꞌ de lo nisdoo,

169
00:09:25,120 --> 00:09:29,680
were gunn noꞌ lyu ru bydzihñ noꞌ ni nu nisdoo guingybi,

170
00:09:29,680 --> 00:09:31,320
leu Malta.

171
00:09:31,320 --> 00:09:33,180
Gyre meññ-nu uga,

172
00:09:33,180 --> 00:09:34,580
bioob yâme noꞌ.

173
00:09:34,580 --> 00:09:36,320
Scâsy bydzihñ noꞌ,

174
00:09:36,320 --> 00:09:40,040
gülahqy gahc yâme gue par ctzeꞌdadzy noꞌ,

175
00:09:40,040 --> 00:09:42,840
porni gayahc guio no gayahc naḻ.

176
00:09:42,840 --> 00:09:48,180
Ru gadziib Pabl doozy yag-bihdzy lo gue we naꞌ ni bictohp me,

177
00:09:48,180 --> 00:09:53,040
tohzydzi byruu to mbaḻbeedzy leññu ni gayisshuunn coblay lee,

178
00:09:53,040 --> 00:09:56,360
güdahgü maꞌ ña me no byguieedy gahc maꞌu.

179
00:09:56,360 --> 00:10:01,800
Hor-bwieꞌ meññ-nu yahc uga nguieedy mbaaḻ ña Pabl ru güdahgü maꞌ,

180
00:10:01,800 --> 00:10:03,380
ra saꞌ yâme:

181
00:10:03,380 --> 00:10:04,900
―Mpyquie-rieꞌ la,

182
00:10:04,900 --> 00:10:06,620
meññ-rgaꞌdy‑e leeme.

183
00:10:06,620 --> 00:10:08,720
Lo nisdoo we beeiy bylaa me,

184
00:10:08,720 --> 00:10:12,740
per naꞌ ba nehx zlaa me por guîlquie ni nzahby me.

185
00:10:12,740 --> 00:10:14,340
Per Pabl naꞌ,

186
00:10:14,340 --> 00:10:19,180
güdzihby ña me lehdy blee me mbaaḻ lo gue no mbehty nehx guhc me.

187
00:10:19,180 --> 00:10:26,200
No zuhdy yâme gawieꞌ yâme bâḻ tzu gue ña me o pór ba biahb me guhty me.

188
00:10:26,200 --> 00:10:30,160
Bwieꞌ yâme ba rahp hór de ni guhcu no mbehty dgueññ gac me,

189
00:10:30,160 --> 00:10:33,120
were ba guzlo ne yâme mpyquie-rieꞌ la,

190
00:10:33,120 --> 00:10:35,220
dac‑e cuentz meññ leeme,

191
00:10:35,220 --> 00:10:37,000
to dioz‑e leeme.

192
00:10:37,000 --> 00:10:43,280
Gahsh gá de uga nash lyu yahc ni nac xchieñ to mpyquie ni le Publio.

193
00:10:43,280 --> 00:10:46,440
Leeme we rtzoo mdad meññ-nu uga.

194
00:10:46,440 --> 00:10:47,960
No bdee xiryuꞌ me,

195
00:10:47,960 --> 00:10:49,560
güyuꞌ noꞌ tzonn dzé,

196
00:10:49,560 --> 00:10:51,720
no bdee me ni güdahgü noꞌ.

197
00:10:51,720 --> 00:10:55,480
No leññ dze-wé nash xtad Publio gayac-ure,

198
00:10:55,480 --> 00:10:58,120
günahzy xle leeme no guidzrieñ.

199
00:10:58,120 --> 00:11:01,080
Were güya Pabl bictixlo leeme,

200
00:11:01,080 --> 00:11:03,800
no byluxz günab Pabl lo Dioz,

201
00:11:03,800 --> 00:11:07,060
pshob ña chehsh me no psiaḻ gahc leeme.

202
00:11:07,060 --> 00:11:11,300
Niwé bieññ zrieñ meññ-gayac-ure yahc ni nu uga.

203
00:11:11,300 --> 00:11:13,840
Biahd gahc yâme ru nu Pabl,

204
00:11:13,840 --> 00:11:16,380
no zegahc biaḻ gyre yâme.

205
00:11:16,380 --> 00:11:20,200
No xtahl ni bidno yâme biscady yâme noꞌ.

206
00:11:20,200 --> 00:11:22,020
No hor-ba tzo noꞌ,

207
00:11:22,020 --> 00:11:26,900
gyzac bidno yâme gyre ni yquihñ noꞌ ru tzo noꞌ leññ barcü.

