Gloseri
Abel Menitani tutawe, Iv, meni eime Peiwe auteiye. Lowesi erasi henerai su, Kein etiri ayei tamo taꞌaneyei awei sahe au heseye. Abel fe sipsip yene lo Owane Sitewi maꞌe au heseye. Owane Sitewi lai Abel lo fe sipsip au teꞌe wisereyeye. Ahowa, Kein lo awei etiri ne meꞌiyeni maꞌe atati aruwe. Serai Kein lai Abel ne ai marepi toteye. Lowesi ipo sahe iteye su, Kein lai paꞌise lo Abel aine teraꞌeye. Hi 11:4; 12:24
Abraham Meni ape Juda lo yaꞌariyei aite. Tu naifa weriyei Owane Sitewi lai le maꞌe eiye, “Ne omo pani sitewi no arunatire. Omo pani heꞌi aꞌi, ane ne maꞌe aurowa.” Le Owane Sitewi lo peri wanu umasiye. Le, tani lo aiwawe aꞌi, omo pani Kenan maꞌe heneri. Owane Sitewi le maꞌe peri teꞌe naneiyei ta au teꞌeye. “Yaꞌariyei eimane auwe no tomu neꞌese henerairowa. Yaꞌariyei eime auwe taꞌi henerairowawe, le lu taune werese werese aꞌi au ferafereirowa. Ro 4:1-22; Hi 11:8-11
Adam Tu naifa weriyei weriyei Owane Sitewi lai taꞌaneye. Nowe meꞌiye le menitani, Iv, le mase fa leifaifo tene taꞌaneye. Le tani lo peri wanu umasiye su, le Owane Sitewi lo peri arisiye. Ro 5:12-21
Aisaia Meni ape Owane Sitewi lo au teꞌe siye meni. Le Jisas ne nowe meꞌiye heneraiyei ape, au teꞌe areiyeteye. Peri werese lo ape mo wiyeme aꞌi henerai. Ap 7:8; Ro 9:7
Aisak Meni ape Abraham lo tani Sara lai auteiye. Peri teꞌe naneiyei ape Aisak yoꞌorei iroteye su, Owane Sitewi lai Abraham lo tote tawesiyei kairefi aꞌi siyeteye. Owane Sitewi lai Abraham maꞌe apou eiye, “Ne meni eime taꞌi aꞌi no omo Moraia ane maꞌe au heseyei ne henetire.” Abraham lai Owane Sitewi lo peri wanu umasiye. Lowesi omo Moraia hire maꞌe yaneye su, Abraham meni eime Aisak wafei se ti tawesiyewe, tapiye wari sahe au howeiye. Le meni eime Aisak meneꞌe se aine teraꞌeyei ne ataheyeye. Ahowa, Owane Sitewi lai Abraham einamiye. Sosu fe sipsip ta au iro henerai. Nowe meꞌiye su, Aisak lai menitani Rebeka naituwe. Lowesi eimane feraserise auteiye. Meni eime Iso tu auteiye, sosu meni eime Jekob moꞌo auteiye. Hi 11:17-19
Akaia Omo pani tewi ape saꞌi erasi ape tewiye sahe irosiya. Omo weniyei tutawe iyape Atens. Peri lowe lo iyape Grik. Lu taune tomu neꞌese peri ape teꞌeteye. Owane Sitewi lo Peri Teꞌe Naneiyei Heꞌi aꞌi ne, lu tamo Grik lo peri nowe tutawe leseye. Jo 12:20; 19:20
Aposel Lu ape mo, lowe Owane Sitewi lo peri au teꞌe fiyariteye. Jisas lu ereti feni hesi lowe hesi aꞌi (12) teꞌe ariariyeye. Lowe le mase iroteye. Le lowe maꞌe Owane Sitewi lo marepi au teꞌe atuatuteye. Lowe wiyawi lo siyeteye. Le temeniyeyewe, si tame norohuwe sineye su, lowe le siyeye. Serai le lowe omo omo werese maꞌe lu taune maꞌe peri lo au teꞌe fiyariteye. Mt 10:2; 1 Ko 9:1
Areopagus Omo Atens weniyei ape sahe omo nepawe ta onusiya. Omo ape hire sahe lu owane tamo taꞌuweraiyewe, peri teꞌe tiyatiteye. Pol lai lowe maꞌe peri ta au teꞌe areiyeteye. Ap 17:19-22
Aron Le Moses lo airu. Aron lai Livai lo yaꞌariyei eime auwe. Owane Sitewi lai le au heseyei meni owane tutawe au ariariyeye. Ap 7:40
Atati aresaiyeye, marepi luwaru aꞌi (Tanim Bel) Lu taune Jisas ne tote tawesi umasiyei su, lowe marepi luwaru aꞌi atati aresaiyere. Sosu marepi lowe lo heꞌi aꞌi fa heneraire. Mt 3:2
Au hese ereiyei, Owane Sitewi maꞌe (Mekim Ofa) Owane Sitewi lo Peri Teꞌe Naneiyei weriyei apou teꞌesiya. Au heseyei lu owane lai lu taune lo yo seni luwaru aꞌi ape mo ne fe sipsip ta Owane Sitewi maꞌe au hesere. Ahowa, Peri Teꞌe Naneiyei heꞌi aꞌi ape apou teꞌesiya. Jisas lai topo le Owane Sitewi maꞌe au heseye. Serai nomo fe sipsip tereꞌe tamo Owane Sitewi maꞌe au heserowata. Ro 12:1; Hi 10:1-12
Nomo maꞌe au luwaruwesiya (Bagarupim ol Kristen) Nomo Jisas ne tote tawesi umasisiya su, lu taune tereꞌe tamo lai nomo maꞌe ai marepi totesiya. Serai lowe nomo maꞌe au luwaruwesiya. Jisas nomo maꞌe apou teꞌesiya, “Lu taune tereꞌe tamo fene maꞌe au luwaruwerowa. Serai fene marepi orese aꞌi owe ape teritete.” 2 Ti 3:12
Au pati ferafereisiya (pasin long helpim) Nomo Jisas lo marepi tote umasiyei su, nomo lu taune tiyati maꞌe au siye ferafereite. Nomo lowe maꞌe ayei tamo isafi noneyei. Nomo taune weiname au ferafereiyei. Ap 20:35
Au sasari pamoweyei, yo seni luwaru aꞌi (Rausim sin) Nomo Jisas ne tote tawesiyei su, Owane Sitewi lai yo seni luwaru aꞌi nomo lo au ani sasari pamoweyei. Serai nomo lu taune waraꞌi aꞌi henerairowa. Jo 1:29; Ap 3:19
Au teꞌe wisereyeyei (Tok Tenkyu) Nomo Jisas ne tote umasisiya su, nomo le maꞌe au teꞌe wisereyenamite. Nomo mi mi weriyei le maꞌe au teꞌe wisereyenamiteyei. Peri tereꞌe apou teꞌesiya. Nomo etiri werese se nomo le maꞌe au teꞌe wisereyenamite. Kl 3:15; 1 Te 5:18
Omo Babilon weniyei (Biktaun Babilon) Babilon omo weniyei erasi aꞌi ne. Tu naifa weriyei Babilon lo ai lu tomu neꞌese lai Israel lo ai lu maꞌe ai atu tiyatiteye. Babilon lo ai lu Israel hi ani ararowe. Lowe Israel lo lu taune werese aꞌi omo Babilon maꞌe heneti. Israel lo lu taune werese wiyawi yahowaꞌi aꞌi saro taꞌaneteye. KTH 17:5
Balam Meni ape Owane Sitewi lo au teꞌe siye meni. Tu naifa weriyei omo pani Moab sahe meni owane tutawe ta iyape Balak, le Israel lo ai lu maꞌe ai atu tiyatiyei ne toteye. Le meni Balam maꞌe peri ta ei toweriye. “Ne Israel lo lu taune maꞌe au sinarire.” Meni ape Balam le maꞌe apou eiye, “Ahowa! Israel lo lu tewi ape ne, lowe lu tewi ano ne.” Nowe meꞌiye su, le marepi topo lo aresaiyewe, Balak maꞌe iyei ne toteye. Le iteye su, Owane Sitewi lo ipari wisere aꞌi yo mai lo einamiye. Fe donki lo ape ipari ape siyeye. Ahowa, Balam ipari ape siye taꞌame. Fe donki ape lai Balam maꞌe peri au teꞌeye. “Ne piyene ane me au se ainesiya awere?” Serai Balam Israel lo lu taune maꞌe au sinari taꞌame. 2 Pi 2:15
Belsebul Tu naifa weriyei lu taune tewi tereꞌe omo pani Judia sahe sepei luwaru aꞌi maꞌe au teꞌe wisereyeteye. Belsebul lo iyape tereꞌe, apou aꞌi Satan. Le sepei luwaru aꞌi tutawe ne. Mt 12:24-27; Lu 11:15
Davit Meni ape Davit, le Israel lo meni owane tutawe pefine aꞌi iroteye. Le Jesi lo meni eime Eriyo yeꞌewi. Le tai lo fe sipsip werese au noweinoweiteye. Nowe tase le ai meni erasi ta tapiye se aine teraꞌeye. Serai le Israel lo meni owane tutawe henerai.
Davit lai Owane Sitewi ne marepi erasi aꞌi tote wawesiyenamiteye. Le Owane Sitewi maꞌe yakowei ahi weriyei weriyei au yako nineꞌinamiteye.
Disaipel Jisas lu ereti feni hesi lowe hesi aꞌi (12) teꞌe ariariyeye. Lu feni ape mo le mase iroteye. Le Owane Sitewi lo marepi lowe maꞌe au teꞌe atuatuteye. Le temeniyeye su, le lowe peri lo lu taune werese maꞌe au teꞌe fiyariyei ne eimawesawi.
Lu taune werese Jisas ne tote tawesi umasisiya su, lowe lu disaipel weneri henerai. Lowe peri lowe lo umasisiya. Sosu lowe marepi weriyei towafi lowe lo meꞌiyeni maꞌe atati arunati.
Elaija Meni ape Owane Sitewi lo au teꞌe siye meni. Le yo mai ta iteye su, Owane Sitewi lai le omo hire maꞌe hene wiye.
Jisas henerai su, le omo ta yaneye. Omo hire nepawe maꞌe teiteye su, lu hesi omo hire maꞌe itorai. Lu hesi ape, Moses, Elaija. Jisas maꞌe teꞌe tiyatiteye. Mt 11:14; 17:3-13; Lu 4:25-26
Etiri yaru erasi pefine aꞌi ne. Jisas lai meni Lasarus si tame taꞌane norohuwe sineye su, le etiri yaru erasi pefine aꞌi taꞌaneye.
Fe sipsip Juda lo lu taune fe sipsip tamo au noweinoweiteye. Lowe fe sipsip yene tamo Owane Sitewi maꞌe au heseteye. Serai Jisas henerai su, le topo le nomo ne au heseye. Fe sipsip aiwawe aꞌi ne. Mt 9:6; Jo 10:3
Isip Omo pani ta iyape Isip. Israel lo fau maꞌe irosiya. Tu naifa weriyei Jekob lo eimane werese omo pani Isip sahe iroteye. Lowe wiyawi yahowaꞌi saro taꞌaneteye. Lowe iyu menei 400 saro ahe iroteye. Moses henerai su, le lowe werese omo pani towafi lowe lo maꞌe heneti. Mt 2:13-15; 2:19
Iso Menitani Rebeka eimane feraserise auteiye. Iyape lowesi lo Iso, sosu Jekob. Meni eime Iso tu auteiye. Jekob moꞌo auteiye. Lowesi erasi henerai su, Jekob lai Iso au areareye. Serai Jekob tai lo etiri iyami werese taꞌuwe aniye. Iso etiri tamo ani taꞌame. Ahowa, Owane Sitewi lai Jekob lu tewi lo ei ariariyeye. Ro 9:13; Hi 11:20
Iv Owane Sitewi lai meni tutawe, Adam, au iro howeiye. Sosu le Adam lo miye taꞌi ani tahe aniyewe, menitani tutawe ape au taꞌaneye. Nohuwe ape hesi taꞌaneyei awei ape sahe iroteye su, sepei Satan lai Iv maꞌe au ei areareye. Iv Satan lo peri wanu umasiye. Iv lai me so amou aye su, le meni lo, Adam, maꞌe me so ta fa hane auwe. Serai lowesi Owane Sitewi lo peri wanu arisiye. Owane Sitewi lai lowesi taꞌaneyei awei nowe maꞌe ani arosawi. 2 Ko 11:3; 1 Ti 2:13-14
God wawero (god giaman)
Artemis Lu taune, omo pani Esia sahe iroteye ape, lowe menitani nihari hawese wou me se taꞌaneye ape, au teꞌe nineꞌi wisereyeteye. Ap 19:24-35
Bal Etiri ape god wawero aꞌi lu tamo metei se taꞌaneye. Tu naifa weriyei lu taune tereꞌe tamo omo pani Judia sahe etiri ape au teꞌe nineꞌi wisereyeteye. Juda lo lu taune tamo, lowe Owane Sitewi ne meꞌiyeni maꞌe atati arunatiyewe, Bal maꞌe au teꞌe nineꞌi wisereyeteye. Serai Owane Sitewi lai lowe werese ne ai marepi totenamiteye. Le lowe maꞌe fofowei erasi aꞌi auwe. Ro 11:4
Hermes Akaia lo lu taune god wawero aꞌi ta, iyape Hermes, au teꞌe wisereye nineꞌiteye. Lowe apou teꞌeteye. God tereꞌe lowe lo lai god Hermes au teꞌeyei ne eimawesawi. Lu taune ape mo lowe meni Pol iyape Hermes au papowe. Ap 14:12
Sus Grik lo lu taune tamo god wawero ta maꞌe, iyape Sus, au teꞌe nineꞌiteye. Grik lo lu tewi ape mo apou toteteye, god wawero ape aite tutawe pefine aꞌi nomo lo ne. Ap 14:12
God wawero au teꞌe wisereyesiya (Amamasim god giaman) Tu naifa weriyei Owane Sitewi lai apou teꞌeye. Fene god tereꞌe ne owe ape teꞌe wisereye nineꞌite. Fene ane taꞌi aꞌi ne au teꞌe wisereye nineꞌinamite. 1 Ko 10:14
Omo Gomora weniyei (Taun Gomora) Omo weniyei erasi ape iyape Gomora. Tu naifa weriyei omo Gomora weniyei, sosu omo Sodom weniyei sahe lu taune werese yo seni luwaru aꞌi tereꞌe tereꞌe tomu neꞌese aꞌi ironamiteye. Serai Owane Sitewi lai yehe erasi hi omo weniyei hesi aꞌi ape maꞌe eimawe arosai. Yehe ape lai lu taune werese omo weniyei hesi aꞌi ape itomu ti seroꞌo poꞌuteye. Mt 10:15; Ro 9:29; 2 Pi 2:6; Ju 7
Hagar Menitani ape Sara lo wiyawi menitani ne. Sara menitani waiyari aꞌi iroteye su, le meni lo maꞌe apou eiye, “Ne wiyawi menitani ano mase howeire. Menitani ape meni eime, Ismael, auteiyei su, meni eime ape lu tewi no henerairowa.” Ga 4:24-25
Hare Ite Saꞌi Loꞌu aꞌi (Retsi) Saꞌi ape omo pani Israel, sosu omo pani Isip ponei sahe iroteye. Tunaifa weriyei Moses Juda lu taune Isip hene arunari su, lowe Hare Ite Saꞌi Loꞌu aꞌi pani foroꞌo aꞌi toneye. Ap 7:36; Hi 11:29
Hene ani tepaꞌasiye aniyei Krais lai nomo yo seni luwaru aꞌi sahe hene ani tepaꞌasi aniye. Ap 4:12; Ro 1:16
Herot
Herot Tutawe (King Herot namba wan) Menitani Maria Jisas auteiye su, meni ape Herot tutawe lu taune werese omo pani Judia sahe au noweinoweiteye. Le meni eime Jisas aine teraꞌeyei ne toteye. Josep lai Maria sosu meni eime Jisas omo Isip maꞌe atoweiye heneti su, Herot tutawe lai ai lu tamo omo Betleham maꞌe eimane werese aine teraꞌe ereye. Meni owane tutawe Herot temeniyeye su, Josep, sosu Maria, sosu meni eime Jisas si tame fai. Mt 2:1-22; Lu 1:5
Herot Antipas (King Herot Antipas) Meni ape Herot tutawe lo meni eime. Le lu taune werese omo pani Galili sahe au noweinoweiteye. Le Filip lo tani, Herodias, naituwe. Jon saꞌi au hu siye meni le maꞌe fu teꞌeye su, Herot lai Jon kalabus wesi maꞌe ani fu arosawi. Nowe meꞌiye su, le Jon lo mato aine touwe. Lu owane lai Jisas etiye su, lowe meni Herot ape maꞌe etiyei ne heneti. Mt 14:1-12; Mk 6:14-29
Herot Agripa tutawe (King Herot Agripa namba wan) Meni ape lu taune werese Jisas ne tote tawesi umasiteye ape, au luwaruweteye. Le Jems, Jon lo airu, aine tereꞌaye. Ap 12:1-23
Herot Agripa toꞌuresi (King Herot Agripa namba tu) Meni ape Pol etiye su, le omo Rom maꞌe eimawesawi. Sosu meni owane tutawe Sisar lai le etiye. Ap 26:1-32
Hi ani ararowei
Marepi orese (Daunim ol hevi) Etiri orese aꞌi ta nomo maꞌe heneraiyei su, nomo faraꞌu Jisas lo kairefi se etiri orese ape hi ani ararowei. Serai nomo marepi fetanei nineꞌiye aꞌi henerairowa. Jo 14:1
Sepei Satan (Daunim Satan) Jisas me tapeꞌi sahe temeniyeye su, le sepei Satan lo kairefi aꞌi hi ani araro poꞌuteye. Je 4:7
Marepi topo lo (Daunim yumi yet) Nomo Jisas lo marepi tote umasiyei su, nomo marepi towafi nomo lo hi ani araronamite. Sosu nomo Jisas ne marepi erasi aꞌi totenamite. Je 4:10; 1 Pi 5:5
Ipari wisere aꞌi, Owane Sitewi lo (Ensel) Nowe sitewi se Owane Sitewi lai ipari norohu tomu neꞌese aꞌi taꞌaneye. Ipari ape mo lowe Owane Sitewi lo wiyawi au taꞌaneteye. Ipari wisere aꞌi lo tamo, lowe Owane Sitewi lo peri hi awei maꞌe au teꞌesiya. Lu 2:9-21; 1 Ko 6:3; 2 Ko 11:14
Israel Tu naifa weriyei Owane Sitewi lai Israel Jekob lo iyape au papowe. Le Juda lo lu tewi lo yaꞌariyei aite. Nowe meꞌiye su, Israel lo lu tewi werese, lowe Juda lo lu tewi henerairowa.
Omo pani ape Juda lo lu tewi werese sato irosiya ape, iyape ape omo pani Israel au papowe. Mt 8:11; Ap 5:31-35; Ro 9:27
Jekob Aisak, sosu tani lo Rebeka, lowesi eimane feraserise auteiye. Lowesi lo iyape Iso sosu Jekob. Jekob tani hesiyo hesiyo naituwe. Lowe eimane ereti feni hesi lowe hesi aꞌi (12) auteiye. Eimane werese lowe Juda lo lu tewi lo yaꞌariyei aite henerai. Ap 7:8-15
Jems
Jems, Alfius lo meni eime. Jisas lai le, le mase moꞌo umasiyei ne ariariyeye. Mt 10:3
Jems, Jisas lo paꞌise. Le lu taune, Jisas umasiteye ape, omo Jerusalem weniyei ape sahe au noweinoweiteye. Nowe meꞌiye le one towe ta iyape Jems leseye. Mt 13:55
Jems, Sepeti lo meni eime. Jon lo airu. Meni ape Jisas lai le mase moꞌo umasiyei ne ei ariariyeye. Herot Agripa tutawe lai meni ape aine teraꞌeye. Mt 4:21-22
Jeremaia Meni ape Owane Sitewi lo au teꞌe siye meni. Le Juda lo lu tewi maꞌe au teꞌe areiyeye, Fene yo seni luwaru aꞌi ironamiteye su, Owane Sitewi lai fene au hese ereirowa. Babilon lo ai lu fene werese hi ani ararorowa. Peri werese lo ape mo wiyeme aꞌi henerai. Mt 2:17; 27:9
Omo Jerusalem weniyei Biktaun Jerusalem Omo weniyei ape sahe Juda lo lu tewi lai Owane Sitewi lo wesi tutawe taꞌaneye. Juda lo taꞌuwe hereiyei henerai su, Juda lo lu taune werese omo weniyei ape Owane Sitewi maꞌe au teꞌe wisereyeyei ne taꞌuwerai. Omo ape sahe lowe Jisas me tapeꞌi sahe aine teraꞌeye.
Jesi Meni ape Davit lo tai. Owane Sitewi lo au teꞌe siye meni Aisaia apou teꞌeye, “Jesi sosu Davit lowesi lo yaꞌariyei eime auwe apou aꞌi meni ape, Owane Sitewi lu taune werese si tame ete hene aniyei ne ariariyeye ape.” Ap 13:22; Ro 15:12
Nomo Jisas lo marepi hepene wou henerairowa. (Mekim Holi) Nomo Krais lo marepi hepene aresaiye henerainamisiya. 1 Ko 1:2
Jon
Jon, Jisas lo disaipel Meni ape hare honaiye iwisiteye su, Jisas le, le maꞌe moꞌo umasiyei ne ariariyeye. Le Sepeti lo meni eime. Jisas lai le ne marepi erasi aꞌi tote wawesiyenamiteye. Iyu menei tomu neꞌese le one towe hesi heta leseye. Sosu Owane Sitewi lai le etiri tamo nowe meꞌiye su henerairowa ape, au teꞌe areiyeteye. Serai le one towe Peri Fareyare Amerame aꞌi Henerairowa. Mt 4:21-22; Mk 3:17; Lu 5:1-10
Jon saꞌi au hu siye meni Jon saꞌi au hu siye meni lai Jisas ne au teꞌeye. “Meni ape ane moꞌo aiyerowa ape, le Owane Sitewi lo fe sipsip yene.” Herot Antipas Jon saꞌi au hu siye meni lo mato aine touwe. Mt 3:1-12; Mk 1:3-8
Jona Meni ape Owane Sitewi lo au teꞌe siye meni. Owane Sitewi lai le maꞌe apou eiye, “Ne omo Ninive maꞌe peri ano au teꞌe fiyarire.” Ahowa, le omo tereꞌe maꞌe atoweiye iteroti. Jona wai erasi wi atowewe, omo Tarsis maꞌe iyei ne toteye. Ahowa, Owane Sitewi lai fiyaru, saꞌi ei erasi au irowe. Wai ape lo meni owane le saꞌi maꞌe ani fu arowe. Le hare erasi lire papu wi howeiteye. Nowe meꞌiye su, hare ape lai le saꞌi tewi eneri maꞌe ori funari. Serai le Owane Sitewi lo peri wanu umasiye su, le omo Ninive maꞌe fi. Mt 12:39-41
Juda Jekob menitani Lea naituwe. Meni tani ape eimane hesiyo hesiyo auteiye. Eime Waro Juda auteiye. Le lu tewi ta lo yaꞌariyei aite henerai. Jekob lu tewi ereti feni hesi lowe hesi aꞌi (12) yaꞌariyei aite henerai. Nowe meꞌiye, Jekob lo lu tewi werese Juda lo lu iyape ape papowe. Hi 7:14
Juda lo lu owane (Ol bikman bilong lain Juda)
Farisi Lu weneri ta iyape Farisi. Lowe Moses lo yo peri werese aꞌi tote umasinamiteye. Lowe Juda lo lu taune maꞌe yo peri ape mo au teꞌe atuatuteye. Ahowa, lowe towafi lowe ne apou aꞌi toteteye. Serai Jisas lowe ne ai marepi toteteye. Lu Farisi ape mo, lowe Jisas ne aine teraꞌeyei ne toteteye. Mt 16:6; Lu 7:36-50; Fl 3:5
Au heseyei meni owane (pris) Lu weneri ape mo lowe Owane Sitewi maꞌe fe sipsip tamo au hese ereiye. Au heseyei meni owane tutawe ape, le iyu menei taꞌi aꞌi wiyawi lo au taꞌaneteye. Lu weneri ape mo, lowe Juda lo lu tewi iyape Livai maꞌe fai. Hi 8:1-6; 9:6-7
Sadyusi Lu weneri ape, lowe lu Farisi aiwawe aꞌi ne. Lowe lu taune maꞌe Moses lo yo peri werese au teꞌe atuatuteye. Lowe apou teꞌeteye. Meni ta temeniyeye su, lowe fisiye yo papu weriyei weriyei sahe ironamitorowa. Meni ape si tame norohuwe sinerowata. Mt 16:11-12
Yo peri lese siye lu (Saviman bilong Lo) Lu weneri ape mo ne, lowe Moses lo yo peri lu taune maꞌe au teꞌe atuatuteye. Lowe lu Farisi, sosu lu Sadyusi ape mo aiwawe aꞌi ne. Lowe Jisas ne meꞌiyeni maꞌe atati arunati.
Judas
Judas, Jems lo meni eime. Jisas lai meni ape le moꞌo umasiyei ne ei ariariyeye. Lu 6:16; Jo 14:22; Ap 1:13
Judas Iskariot Jisas lai meni ape le moꞌo umasiyei ne ei ariariyeye. Le Jisas au heseyei lu owane tamo maꞌe etiyei ne heneti. Le Jisas heneti tepaꞌasiye su, le topo le aine teraꞌeye. Mt 10:4; 24:14-16; Lu 22:3-53; Jo 13:2-30
Kein Menitani Iv meni eime Poto Kein auteiye. Kein, sosu paꞌise lo erasi henerai su, le paꞌise lo aine teraꞌeye. Hi 11:4; 1 Jo 3:12
Omo pani Kenan Tu naifa weriyei Owane Sitewi lai meni Abraham maꞌe omo pani ape auwei ne au teꞌe naneiye. Nowe pereye eite se omo pani ape iyape Israel.
Kristen Lu taune werese Jisas ne tote tawesi umasiteye su, lu taune weneri ape mo lo iyape Kristen. Lu taune, Jisas ne tote tawesi umasiteye ape, omo Antiok sahe lowe iyape Kristen tu au papowe. Ap 11:26; Hi 12:5
Lasarus
Lasarus, Maria, sosu Mata lo metare. Nowe ta se le temeniyeye. Sosu Jisas moꞌo fai su, le meni ape si tame taꞌane norohuwe sineye. Jo 11:1-12
Lasarus, meni yahowaꞌi ne. Meni ape etiri maꞌaru werese poꞌuteye. Lu 16:19-31
Livai
Livai, Jekob lo meni eime Livai lu tewi ta yaꞌariyei aite henerai. Lu weneri tewi ape se meni eime Poto tamo lai au heseyei meni owane fa heneraire. Lu 10:32; Jo 1:19; Ap 4:36; Hi 7:5-9; KTH 7:7
Livai, Jisas lo disaipel Meni ape takis maꞌaru lu taune werese maꞌe teꞌe aniteye. Jisas meni ape siyeye su, le, le moꞌo fa umasi ne ariariyeye. Le meni ape iyape heꞌi Matyu au papowe. Mt 9:9-12; Lu 5:27-31
Lot Meni ape lai meni Haran lo eime Peiwe. Le Abraham lo paꞌise. Lot, tani lo aiwawe aꞌi, omo Sodom sahe iroteye. Owane Sitewi omo weniyei hesi ape yehe se itomu ti seroꞌowe su, Lot omo Sodom arunatiyewe, atoweiye iteroti. Tani lo atati omo ape maꞌe siyeye su, le tapiye wou atati aresaiyeye. Lu 17:28-32
Lu tewi tereꞌe (Haiden) Tu naifa weriyei Owane Sitewi lai Juda lo lu tewi teꞌe ariariyeye. Lu taune tereꞌe werese lowe lu tewi tereꞌe maꞌe fai. Juda lo lu tewi lai Owane Sitewi lo peri tereꞌe naneiyei ape wanu arisiye su, Owane Sitewi lai peri teꞌe naneiyei lo ape lu tewi tereꞌe maꞌe auwe. Ro 3:29
Mana Tu naifa weriyei Juda lo lu taune pani ariye aꞌi sahe iroteye ape, lowe lau mase teriteye. Serai Owane Sitewi lai nau taꞌase wou omo hire maꞌe aro ausai. Serai lowe nau taꞌase tereꞌe ape mo iyape mana ene ateye. Jo 6:31; 6:49
Marepi fetanei aꞌi ne (Bel isi) Owane Sitewi yo seni luwaru aꞌi nomo lo au sasari pamoweyei su, nomo marepi fetanei aꞌi irorowa. Jo 14:27; Fl 4:7
Maria
Maria, Mata sosu Lasarus lo einei. Jo 11:1-44
Melkisedek Tu naifa weriyei Abraham lu owane tutawe hesiyo hesiyo ai atu tiyatiteye su, meni Melkisedek le yo sahe naituwe. Sosu Melkisedek le maꞌe peri au teꞌe wisereyeye. Serai Abraham lai etiri werese au hese ereiye. Etiri tewi ta le Melkisedek maꞌe auwe. Etiri tewi tereꞌe ereti feni werese feni hesiyo hesiyo omo sitewi topo lo maꞌe aiti. Melkisedek au heseyei meni owane pefine aꞌi ne. Le Krais apou ape aiwawe aꞌi ne. Hi 6:20; 7:1-17
Meni ape, lu taune werese si tame ete hene aniyei ape (Krais) Jisas me tapeꞌi sahe temeniyeye su, le yo seni luwaru aꞌi nomo lo ne au temeniyeye. Nomo yo seni luwaru aꞌi irowei su, hepene nomo lo temeniyeyei. Serai nomo Jisas ne tote tawesi umasiyei su, nomo Owane Sitewi lo ai marepi aweraꞌiyenatiyei. Sosu Owane Sitewi lo nihe se nomo lu tuane waraꞌi aꞌi ironamitorowa. Nomo le mase mi mi pasi pasi ironamitorowa. Mt 16:16; Jo 20:31; 1 Ko 2:2
Meni ape omo hire maꞌe itorai ape ne (Pikinini bilong Man) Iyape ape Jisas topo le au papowe. Owane Sitewi lai le hi awei maꞌe eimawe arosai. Le Jisas maꞌe kairefi lo auwe. Jisas henerai su, le meni pefine aꞌi henerai. Ahowa, le aiwawe aꞌi Owane Sitewi pefine aꞌi ne. Mt 17:3; Fl 2:5-8
Me Oliv (Diwai Oliv) Juda lo lu tamo me oliv taꞌaneyei awei sahe yehe sameye. Me ape so tomu neꞌese taꞌeyeteye. Me oliv lo so Juda lo lu tamo lai ato hire porunetiteye. Saꞌi ato porune henerai su, lowe yehe paꞌare se ani teroso aniyewe, yehe metiteye.
Me tapeꞌi (Diwai Kros) Rom lo yo seni ta iroteye. Meni ta yo seni luwaru aꞌi irowe su, lu owane tamo le niꞌari se me tapeꞌi sahe aine tawere teraꞌeye.
Jisas me tapeꞌi sahe temeniyeye su, le yo seni luwaru aꞌi nomo lo tahe paꞌare lo sahe suteye. Mt 27:32-42; 1 Ko 1:18; Kl 1:20
Mi mi pasi pasi ironamitorowa (Laip i stap gut oltaim oltaim) Nomo Jisas ne tote tawesiyei su, le nomo maꞌe marepi hepene heꞌi aꞌi aurowa. Sosu nomo le mase mi mi pasi pasi weriyei ironamitorowa. Jo 3:15-16; 5:24
Moses Juda lo lu taune werese omo pani Isip sahe iroteye su, mai lo Moses auteiye. Juda lo lu taune werese Isip lo wiyawi yahowaꞌi au taꞌaneteye. Serai Owane Sitewi lai Moses lu tewi lo omo pani Isip nowe maꞌe henetiyei ne ariariyeye. Owane Sitewi lai yo peri lo Moses maꞌe auwe. Moses omo Sainai maꞌe itorai su, le Owane Sitewi lo yo peri werese one towe sahe au leseye. Ap 7:20-22
Ninive Omo weniyei erasi aꞌi ape iyape Ninive. Tu naifa weriyei lowe yo seni luwaru aꞌi ironamiteye. Owane Sitewi lai lowe ne au teꞌeye. “Lu taune ape mo yo seni luwaru aꞌi lowe lo atati aresaiye taꞌame su, ane lowe werese aine teraꞌerowa. Jona Owane Sitewi lo peri au teꞌe fiyariye su, lowe werese peri lo wanu umasiteye. Serai Owane Sitewi lowe aine teraꞌe taꞌame. Lu 11:32
Noa Meni ape yo seni aseyaro aꞌi ironamiteye. Lu taune tereꞌe werese yo seni luwaru aꞌi ironamiteye. Owane Sitewi lai apou toteye. Ane lu taune werese aine teraꞌe poꞌuterowa. Serai le meni Noa maꞌe eiye, “Ne wai wesi erasi ta taꞌanere. Ne wai wesi ape taꞌane tepaꞌasiyei su, ane saꞌi erasi aꞌi hi awei maꞌe eimawe arosairowa. Ane lu taune werese etiri norohu tereꞌe tereꞌe werese atenise teraꞌe poꞌuterowa.” Noa tani eimane werese lo wai wesi papu hene wiye. Serai lowe ereti feni werese feni hesi heta (8) lowe wai wesi papu ironamiteye. Lu taune, etiri norohu werese aꞌi atenise teraꞌe poꞌuterowa. Mt 24:37-38; Hi 11:7
Nowe amou (Sabat) Tu naifa weriyei Owane Sitewi lai awei etiri werese taꞌaneteye su, nowe ape ereti feni werese fene hesi aꞌi (7) le onu fetaneyeteye. Serai le lu taune werese maꞌe yo peri lo sahe au teꞌeye, “Nowe amou se fene wiyawi owe ape taꞌanete.” Mt 12:1-14; Mk 1:21; Jo 5:9-18; Lu 4:16
Omo Oliv nepawe Maunten Oliv Omo Jerusalem atahe aꞌi irosiya ape, omo nepawe ta sahe me olif tomu neꞌese teisiya. Serai lu tamo omo ape iyape Omo Oliv au papowe.
Owane Sitewi (God)
Owane Sitewi Tai Pefine aꞌi Nowe sitewi se Owane Sitewi lai awei etiri werese werese aꞌi au taꞌaneteye. Le lu taune, ayei werese, fe, irowe, hare etiri werese au taꞌaneteye. Owane Sitewi etiri hesi heta ironamisiya. Owane Sitewi Tai Pefine aꞌi, Owane Sitewi lo meni eime, Jisas, sosu Owane Sitewi lo Hepene Waraꞌi aꞌi, lowe hesi heta Owane Sitewi taꞌi pefine aꞌi ne. Lowe tu naifa weriyei ironamiteye. Sosu pereye nowe eite se, lowe ironamisiya. Sosu nowe yeꞌewi su, lowe ironamitorowa. Lowe etiri werese soꞌoru tene. Lowe kairefi pefine aꞌi ironamisiya. Sosu lowe omo omo werese sahe ironamisiya. Le lu taune werese ne marepi erasi aꞌi tote wawesiyenamisiya. Serai le meni eime topo lo hi awei maꞌe eimawe arosai. Le lu taune maꞌe peri teꞌe naneiyei heꞌi aꞌi lo au teꞌe naneiye. Nomo Jisas ne tote tawesi umasiyei su, le nomo lu taune maꞌe nihe lo se waraꞌi aꞌi au iro heneraiyei.
Jisas (Jisas) Meni ape Owane Sitewi lo meni eime pefine aꞌi ne. Owane Sitewi lai le hi awei maꞌe eimane arosai. Le lu taune werese ne au temeniyeye. Lowe le ne tote tawesiyei su, le lai lowe maꞌe marepi hepene heꞌi aꞌi aurowa.
Owane Sitewi lai meni eime topo lo lu taune werese maꞌe si ete hene aniyei ne au ariariyeye. Meni eime lo ape, iyape Jisas. Mt 16:16; Mk 12:35
Owane Sitewi lo Hepene Waraꞌi aꞌi (Holi Spirit) Owane Sitewi lo Hepene Waraꞌi aꞌi lai Owane Sitewi lo Hepene pefine aꞌi ne. Le sosu Owane Sitewi, sosu Meni Eime lo Jisas, lowe Owane Sitewi taꞌi aꞌi ne. Lu taune Jisas ne tote tawesiye su, Hepene Waraꞌi aꞌi lo lowe papu maꞌe winamitorowa. Mt 12:11; Lu 11:20; Jo 14:26
Wiyawi lo apou aꞌi ne.
1. Le lu taune maꞌe peri wiyeme aꞌi au atuatu areiyesiya.
2. Le lu taune werese ne Owane Sitewi maꞌe au teꞌe tiyatisiya.
3. Le lu taune werese maꞌe Owane Sitewi lo marepi au atuatu areiyesiya.
4. Le lu taune werese maꞌe au pati tei kairefiyesiya. Serai lowe faraꞌu Owane Sitewi lo peri au teꞌe fiyarirowa.
Owane Sitewi lai etiri werese taꞌaneteye (Kriesen) Tu naifa weriyei weriyei Owane Sitewi taꞌi aꞌi ironamiteye. Serai le awei pani werese, saꞌi saꞌi werese, poweiye, yame, eiwariyemi werese, sosu awei lo etiri werese werese, saꞌi lo etiri werese werese peri lo aꞌi lai teꞌeyewe, etiri werese ape mo henerai. Kl 1:16
Owane Sitewi lo au hese ereiyei (Skelim pasin) Nowe yeꞌewi se, Owane Sitewi lai lu taune werese au hese ereirowa. Tu le yo seni werese au hese ereiyei. Yo seni werese ape mo lowe iroteye ape, Owane Sitewi lai one towe ta leseye. Serai Owane Sitewi lai lowe one towe eite se au hese siye areiyerowa. Sosu moꞌo le one towe tereꞌe ta ani tosorowa. One towe ape sahe lu taune Jisas ne tote tawesi umasiye ape mo, iyape lowe lo lese tepaꞌasiye. Lu taune werese ape mo iyape lowe lo one towe sahe lese taꞌame ape mo, lowe yehe omo maꞌe irowa. 1 Ko 4:4; KTH 20:12
Owane Sitewi lo au teꞌe siye meni (profet) Lu weneri ape mo Owane Sitewi lo peri lu taune maꞌe au teꞌe areiyeteye. Owane Sitewi lai meni ape maꞌe marepi lo au teꞌeteye. Sosu meni ape lu taune maꞌe au teꞌe areiyeteye.
Sosu meni ape lu taune maꞌe peri lo ape au teꞌeye. Owane Sitewi lo au teꞌe siye lu tamo lowe etiri tamo, nowe meꞌiye henerairowa ape, au teꞌe areiyeteye. Lu 4:24; 1 Ko 14:37
Owane Sitewi lo eimane (Ol Pikinini bilong God) Lu taune werese Jisas ne tote tawesi umasiyei su, lowe Owane Sitewi lo eimane pefine aꞌi henerairowa. Owane Sitewi lowe siyeyei su, le yo seni luwaru aꞌi lowe lo siye taꞌame. Ahowa, Owane Sitewi lo nihe se, lowe lu taune waraꞌi aꞌi ironamirowa. Jo 1:12
Owane Sitewi lo fe sipsip (Pikinini sipsip bilong God) Iyape tereꞌe Jisas maꞌe au papowe. Owane Sitewi lo peri teꞌe naneiyei weriyei sahe, au heseyei meni owane ta fe sipsip waraꞌi aꞌi ta Owane Sitewi maꞌe au heseye. Serai Jisas me tapeꞌi sahe temeniyeye su, le topo le nomo ne Owane Sitewi maꞌe au heseye. Mk 14:12; 1 Ko 5:7
Owane Sitewi ne wanu umasisiya (Bihainim God) Owane Sitewi lo marepi apou totesiya. Lu taune werese meni eime ano, Jisas ne tote tawesi umasiyei su, lowe eimane pefine aꞌi ano henerairowa. Serai nomo Owane Sitewi lo marepi tote umasinamite. Jo 14:15-21; Lu 9:23; 1 Pi 2:21
Owane Sitewi lo nihe se waraꞌi aꞌi ne (Stetpela man long ai bilong God) Nomo Jisas ne tote tawesi umasiyei su, nomo Owane Sitewi lo nihe se lu taune waraꞌi aꞌi ironamitorowa. Ro 3:10; 3:22
Owane Sitewi lo omo hire maꞌe (Heven) Nomo Jisas ne tote tawsesiyei su, nomo Owane Sitewi lo omo hire maꞌe mi mi pasi pasi weriyei ironamitowa. Omo ape sahe fofowei werese teriterowata. Luwei poꞌuteye. Nomo temeniyerowata. Orese werese aꞌi teriterowata. 1 Ko 15:1-4
Owane Sitewi lo wesi ipari tahe se taꞌaneteye (Haus Sel) Tu naifa weriyei, Juda lo lu taune werese omo pani Isip arunati su, lowe Owane Sitewi lo wesi ape ipari tahe se taꞌaneteye. Lowe omo omo ape mo maꞌe iteye su, Juda lo au heseyei lu tamo ipari tahe wesi ape sutaiteteye. Juda lo au heseyei lu owane ape mo Owane Sitewi maꞌe fe sipsip tamo au heseteye. Hi 9:1-8
Owane Sitewi lo wesi tutawe (Haus bilong God o Tempel) Juda lo meni owane tutawe, Solomon, le lai Owane Sitewi lo wesi tutawe tu taꞌaneye. Wesi ape omo Jerusalem sahe iroteye. Juda lo taꞌuwe hereiyei werese heneraiyei su, Juda lo lu taune werese wesi ape sahe Owane Sitewi maꞌe au teꞌe nineꞌiyei ne taꞌuweye. Au heseyei meni owane tutawe, Owane Sitewi maꞌe fe sipsip tamo au heseteye. Jo 2:19
Pasova Taꞌuwe Hereiyei siyere.
Pentikos Taꞌuwe Hereiyei siyere.
Peri heneruwe wisere aꞌi (Gutnius) Peri heneruwe wisere aꞌi ape apou teꞌesiya. Krais lai peri teꞌe naneiyei weriyei ape hi ani ararowe. Sosu Owane Sitewi lai peri teꞌe naneiyei heꞌi aꞌi nomo maꞌe au arosai. Lu taune Jisas ne tote tawesi umasiyei su, lowe marepi hepene heꞌi aꞌi anirowawe, mi mi pasi pasi weriyei ironamitorowa. Nomo etiri hesi heta ape tote tawesisiya. Jisas me tapeꞌi sahe temeniyeye. Sosu lowe fisiye yo maꞌe funari, sosu Owane Sitewi lai le si tame taꞌane norohuwe sineye. 1 Ko 15:1-4
Peri teꞌe naneiyei (Kontrak) Owane Sitewi lai Juda lo lu taune maꞌe apou au teꞌe naneiye, “Fene yo peri werese ano wanu umasiyei su, ane Tai pefine aꞌi fene lo henerairowa.” Juda lo lu taune ape mo Owane Sitewi lo yo peri wanu tote arisiteye. Serai Owane Sitewi lo teꞌe naneiyei ape yahowaꞌi aꞌi henerai.
Owane Sitewi peri heꞌi ta apou au teꞌe naneiye, “Fene Jisas ne tote tawesi umasiyei su, ane nihe ano se fene waraꞌi aꞌi henerairowa. 2 Ko 3:6; Hi 7:22; 9:15
Rahap Menitani ape tafaꞌe yo seni luwaru aꞌi ironamiteye. Ahowa, meni Josua lu hesi omo Jeriko maꞌe eimawesawi su, menitani ape lowesi au pati ferafereiye. Mt 1:5; Hi 11:31
Rebeka Menitani ape Aisak lo tani. Le eimane feraserise auteiye. Jekob sosu Iso. Menitani ape Iso tu auteiye. Ahowa, Owane Sitewi lai meni eime Peiwe Jekob au ariariyeye. Ro 9:10
Resel Menitani ape Jekob lo tani. Jekob menitani ape marepi erasi aꞌi tote wawesiyeteye. Menitani ape eimane hesi auteiye. Josep sosu Benjamin, Josep Isip lo meni owane toꞌuresi henerai. Resel meni eime, Benjamin, auteiye su, le temeniyeye. Mt 2:18
Omo Rom weniyei (Biktaun Rom) Omo weniyei erasi ape iyape Rom. Meni owane tutawe, iyape Sisar, le omo pani tereꞌe tereꞌe tomu neꞌese au noweinoweiteye.
Omo nepawe Sainai (Maunten Sainai) Omo ape Owane Sitewi lai yo peri lo Moses maꞌe au teꞌeye. Sosu Moses yo peri lo ape mo Omo Sainai itoraiyewe, lu taune maꞌe au teꞌe atuatuteye.
Omo Sainai lo peri anowe lo sitewi apou aiwawe aꞌi ne. Lu taune yo peri weriyei umasiteye ape, lowe wou Omo Sainai unahi iroteye. Ap 7:30; 7:37-38
Saꞌi au huwei (Baptais) Jon lu taune maꞌe au teꞌe fiyariteye. “Fene yo seni luwaru aꞌi fene lo meꞌiyeni maꞌe atati tote arunatire! Sosu ane fene saꞌi au huwei.” Lu taune saꞌi huwei ape siyeye su, lowe etiri ape siye soꞌoruweyei. Lu taune ape mo yo seni lowe lo atati tote arunati tepaꞌasiye.
Nomo Jisas ne tote tawesi umasiyei su, nomo saꞌi ani hurowa. Lu taune nomo siyeyei su, lowe etiri ta siye soꞌoruwerowa. Nomo Jisas ne tote tawesi umasinamisiya.
Nomo Jisas ne tote tawesiyei su, Owane Sitewi lai Hepene lo marepi hepene nomo lo papu wiyei ne eimawesawiyei. Serai nomo Hepene Waraꞌi aꞌi lo se au huwei. Mt 28:19-20; Ap 8:12
Samaria Omo pani Samaria pani Judia atahe aꞌi iroteye. Lowe lu tewi tereꞌe ne. Serai Juda lo lu taune werese ai marepi lowe ne totenamiteye. Mt 10:5; Lu 9:2
Samuel Meni ape Owane Sitewi lo au teꞌe siye meni ne. Juda lo lu taune Owane Sitewi maꞌe meni owane tutawe ne au teꞌe toweriye. Serai Owane Sitewi lai meni Samuel maꞌe au teꞌeye. “Ne meni Jesi lo meni eime Juda meni owane tutawe heneraiyei ne ariariyere.” Ap 3:24; 13:20
Sara Menitani ape Abraham lo tani. Menitani ape waiyari aꞌi iyu menei tomu neꞌese iroteye. Menitani ape naihe tani henerai su, Owane Sitewi lai le maꞌe au teꞌe naneiye. Ne meꞌiye su, meni eime ta auteirowa. Ro 4:19; Hi 11:11
Sepei luwaru aꞌi (Spirit nogut) Sepei luwaru werese aꞌi Satan umasinamiteye. Marepi sitewi lowe lo apou aꞌi teꞌesiya. Lowe Owane Sitewi, sosu lu taune werese le ne tote umasiteye ape, au luwaruwenamisiya. Nowe yeꞌewi su, Owane Sitewi lai lowe werese yehe omo maꞌe ani fu arosawirowa. Mk 16:17; Je 2:19
Sepei Satan (Satan) Tu naifa weriyei weriyei Owane Sitewi lo ipari tamo le maꞌe ai marepi totenamiteye. Serai Owane Sitewi lai lowe werese hi awei se eito ani erete fiyari arosai. Ipari ape luwaru pefine aꞌi ne. Marepi sitewi lo apou aꞌi totesiya. Le Owane Sitewi, sosu lu taune werese Jisas ne tote tawesi umasinamisiya ape, au luwaruweyei ne totesiya. Ahowa, Jisas me tapeꞌi sahe temeniyeye su, le sepei Satan hi ani araro poꞌuteye. Nowe yeꞌewi su, sepei Satan, sosu lu taune werese Jisas ne tote umasi taꞌame ape mo, lowe le mase yehe omo maꞌe ani fu arosawirowa. Lu 4:1-13; 11:15; 2 Ko 11:14
Si ete hene aniyei (Baim bek) Marepi weriyei nomo lo Owane Sitewi maꞌe ataheyerirowata. Serai Owane Sitewi lai nomo si tame ete hene aniyei ne toteye. Jisas me tapeꞌi sahe temeniyeye su, fisaꞌi lo nomo werese si ete hene aniye. Ga 3:13; 4:4-5; Kl 1:13-14
Sisar (King Sisar) Rom lo meni owane tutawe apou aiwawe aꞌi Sisar. Rom lo ai lu tomu neꞌese omo pani tereꞌe ape mo hi ani araroteye. Meni Owane Sisar omo pani ape mo au noweinoweiteye. Rom lo lu owane tutawe ape mo, lowe iyape Sisar iyape au papowe. Mt 22:17-21; Lu 2:1; Ap 25:8-21
Si tame norohuwe sineye (Kirap bek long laip)
Ayei siyenamiyei (Tambuim Kaikai) Juda lo yo peri apou teꞌesiya. Lu taune Owane Sitewi lo nihe se heneraiyei ne toteyei su, lowe yo peri werese ape mo umasite. Yo peri tewi ta apou teꞌesiya. Fene ayei tamo siyenamire. Ahowa, Jisas hi awei maꞌe itorai su, le yo peri weriyei werese ape mo hi ani ararowe. Mt 6:16-18; Ap 14:23
Omo Sodom Weniyei (Taun Sodom) Omo Gomora weniyei siyere.
Solomon Meni ape Davit lo meni eime. Devit temeniyeye su, Solomon Juda lo meni owane tutawe henerai. Owane Sitewi lai le maꞌe marepi wisere aꞌi auwe. Mt 12:42; Lu 12:27
Taꞌuwe Hereiyei
Pasova Juda lo taꞌuwe hereiyei tutawe aꞌi ne. Tu naifa weriyei Juda lo lu taune, omo pani Isip sahe iroteye ape, Owane Sitewi lai Juda lo wesi werese aweraꞌiyenatiyewe, Isip lo wesi werese sahe meni eime Poto werese aꞌi aine teraꞌe poꞌuteye. Serai Juda lo lu taune werese nowe ape se tote anite tawesiteye. 1 Ko 5:7; Hi 11:28
Pentikos Juda lo taꞌuwe hereiyei erasi aꞌi ne. Nowe mi lu hesi werese meni ta ereti hesi aꞌi (50) Pasova i tepaꞌasiye su, Pentikos henerai.
Tu naifa weriyei nowe ape se Owane Sitewi lai Hepene Waraꞌi aꞌi lo lu taune, Jisas ne tote tawesi umasiteye ape mo maꞌe, eimawe arosai. Ap 2:1
Taꞌuweyei wesi (Haus Lotu) Juda lo lu taune ape mo lowe Owane Sitewi maꞌe au teꞌe nineꞌi wisereyeyei ne taꞌuweteye. Lowe wesi ape sahe taꞌuweteye. Ap 17:2
Tahe touwei (Katim skin) Juda lo yo seni ta apou ape iroteye. Menitani ta meni eime auteiyei su, nowe ereti feni werese feni hesi aꞌi (8) i tepaꞌasiyei su, nohuwe hesi, lowesi meni eime lowesi lo au heseyei meni owane ta maꞌe heneti. Au heseyei meni owane ape meni eime lo tahe tewi touwe. Yaru ape lu taune werese maꞌe au atuatuteye. Meni eime ape Juda lo lu tewi pefine aꞌi ne. Ro 2:25-29; 1 Ko 7:18-19
Tapiye wari (Alta) Juda lo lu taune lai Owane Sitewi maꞌe etiri tamo au heseteye. Sosu lowe fe loꞌu tapiye wari sahe yehe se itomu aroweteye. Tapiye wari ape lowe tapiye erasi ereti feni hesi lowe hesi aꞌi se (12) taꞌaneye. Mt 5:23; KTH 8:3-5
Teꞌe Naneiyei Omoto (Bokis Kontrak) Juda lo lu owane tamo omoto ta metei se taꞌaneye. Omoto ape tapiye gol tamo metei werese napetu tawesiye. Omoto hire maꞌe lowe Owane Sitewi lo ipari wisere hesi aꞌi lo nihari hawese tapiye gol se taꞌaneye. Ipari hesi ape haipi hesi aꞌi irosiya. Kis 37:1-9
Omoto ape papu sahe etiri hesi heta iroteye. Tapiye potu hesi aꞌi sahe, Owane Sitewi lo yo peri leseye ape saro iroteye. Aron lo me epi ape sahe, me soꞌoru heꞌi aꞌi henerai. Sosu nau taꞌase, Owane Sitewi hi awei sahe lu taune maꞌe ene ayei ne ausai. Juda lo lu tamo omoto ape sutaitetiteye. Sosu lowe Owane Sitewi lo ipari tahe wesi papu fuwe. Hi 9:1-5; KTH 11:19
Teꞌe tiyatiteye, Owane Sitewi maꞌe (Beten long God) Nomo Jisas ne tote tawesiyei su, nomo faraꞌu Owane Sitewi maꞌe teꞌe tiyatiyei. Nomo le maꞌe etiri ta teꞌe toweriyei su, le peri nomo lo wanurowawe, nomo maꞌe etiri ape aurowa. Mt 6:5-13; Jo 17:1-26
Tote ewitesiya (Marimari) Owane Sitewi lai nomo ne marepi erasi aꞌi tote ewitesiya. Serai le meni eime topo lo hi awei maꞌe eimawe arosai. Ro 5:2; 12:15; Fl 3:1
Tote iꞌaneyei (Lusim sin) Nomo Jisas ne tote tawesiyei su, Owane Sitewi lai yo seni luwaru werese aꞌi nomo lo tote iꞌanenamirowa.
Lu taune tamo yo seni luwaru aꞌi nomo maꞌe irowei su, nomo aiwawe aꞌi yo seni lowe lo tote iꞌanenamite. Kl 2:13; Mt 18:21-22
Tote Tawesi umasiyei (Bilip)
Tote wawesiyeyei (Laikim tumas) Owane Sitewi lai lu taune werese ne tote wawesiyenamisiya. Le meni eime topo lo taꞌi ape hi awei maꞌe nomo ne temeniyeyei ne eimawe arosai.
Serai nomo le ne tote tawesi umasiyei su, nomo lu taune tereꞌe tereꞌe tiyati maꞌe tote wawesiyenamite. Jo 3:16; 13:1-24; 1 Te 4:3
Wanu tote tawesi umasisiya (Bilip) Nomo yo seni luwaru aꞌi irowei su, nomo Owane Sitewi maꞌe ataheyerairowata. Serai le nomo maꞌe apou teꞌesiya, “Fene Jisas ne tote tawesi umasiyei su, ane yo seni luwaru aꞌi fene lo ape mo au taꞌane pamowe sasarirowa. Sosu fene ane maꞌe faraꞌu aiyerowa. Ap 16:31; Ro 3:22; 10:9-10; Hi 11:1-32
Wafei wain (Diwai wain) Wafei wain Juda lo lu taꞌaneyei awei sahe yehe sameye. Wafei wain lo so pereꞌeyeyei su, lowe lowe se ato tapereseyei. Lowe wafei wain saꞌi tapiye paꞌare papu ani teroso arowei. Sosu nowe yame tamo i tepaꞌasiye su, lowe wafei wain saꞌi ene arowa. Jo 15:1-6
Yehe omo (Ples faia) Lu taune werese Jisas ne meꞌiyeni maꞌe atati arunatiyei su, lowe mi mi pasi pasi weriyei yehe omo maꞌe ironamitorowa. Sepei Satan, sosu sepei luwaru werese aꞌi lo aiwawe aꞌi yehe omo maꞌe ironamitorowa. KTH 20:13-15
Yo peri, Owane Sitewi lo (Lo) Tu naifa weriyei Owane Sitewi lai yo peri lo Moses maꞌe auwe. Peri teꞌe naneiyei yaꞌariyei lo apou teꞌeteye. “Lu taune werese yo peri ano wanu umasiyei su, ane lowe au noweinoweirowa. Ane Tai pefine aꞌi lowe lo henerairowa.” Ahowa, lu taune werese yo peri werese lo umasirowata. Serai Owane Sitewi apou teꞌeye. “Nowe meꞌiye su ane yo peri ano marepi lowe lo sahe leserowa.” Jo 1:18; Ro 10:4; Ga 3:19-22
Yo seni luwaru aꞌi (sin) Owane Sitewi lai lu taune werese maꞌe yo peri lo auwe. Nomo yo peri lo wanu arisiyei su, nomo yo seni luwaru aꞌi iroteyei. Owane Sitewi lai apou teꞌeye, lu taune yo seni luwaru aꞌi iroteyei su, hepene lowe lo temeniyeye. Nomo yo peri lo taꞌi tewi aꞌi arisiyei su, nomo yo peri werese aiwawe aꞌi arisiyei. Ro 3:23; Jo 1:29; Hi 9:26
Yo seni luwaru aꞌi atati arunatiyei (Tanim Bel) Lu taune tamo Owane Sitewi ne tote tawesiyei ne toteyei su, lowe marepi lowe lo atati aresaiyere. Lowe marepi towafi lowe lo atati aresaiyeyei su, lowe faraꞌu Jisas ne tote tawesiyei. Lowe Jisas ne tote tawesiyei su, le yo seni luwaru aꞌi lowe lo au taꞌane sasari pamoweyei. Sosu lowe maꞌe marepi hepene heꞌi aꞌi aurowa. Mt 3:2; Mk 6:12